Ukraina i Ukraińcy w optyce Polaków: analiza polskiej literatury okresu rosyjskiej inwazji pełnoskalowej wobec Ukrainy

Celem pracy było zbadanie obrazu Ukrainy i Ukraińców w tekstach polskich autorów (dziennikarzy, historyków, krytyków kultury, pisarzy). Do analizy wybrano teksty opublikowane po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji Federacji Rosyjskiej na terytorium niepodległego państwa ukraińskiego w dniu 24 lutego 2022 roku. Badanie zostało przeprowadzone przy użyciu metod imagologii, koncepcji Inny/Obcy/Swój/Wróg, a także teorii liminalności i dramatu społecznego A. van Gennepa i Victora Turnera. Większość tekstów polskich autorów należy do różnych gatunków literatury faktu (m. in. Z. Szczerek Wymyślone miasto Lwów, T. Szerszeń Być gościem w katastrofie, A. Wacławik Lekarze. Walka o życie, M. Wyrwał Psy na ruskich. Polacy walczący z Rosją w Ukrainie, A. Lichnerowicz Idzie wojna? i inni), choć pod uwagę wzięto również trzy teksty beletrystyczne (A. Lis Ukrainka, P. Lis-Markiewicz Mariupol, Sz. Twardoch Null). Badanie pozwala stwierdzić, że w optyce polskich autorów, ze względu na ekstremalną sytuację eskalacji wojny, wizerunek Ukraińców ewoluował od Innego czy „nieznanego Obcego” do jeśli nie Swojego, to „bliskiego przyjaciela”, a obraz Ukrainy jest konsekwentnie kojarzony z niezłomnością, odwagą i gotowością do walki o niepodległość ukraińskiego państwa i wolność całej Europy.

The aim of the study was to examine the image of Ukraine and Ukrainians in the texts of Polish authors (journalists, historians, cultural critics, writers). Texts published after the start of the full-scale invasion of the territory of the independent Ukrainian state by the Russian Federation on 24 February 2022 were selected for analysis. The study was carried out using the methods of imagology, the concept of Other/Other/Self/Enemy, as well as the theory of liminality and social drama by A. van Gennep and Victor Turner. Most texts by Polish authors belong to different genres of non-fiction (e.g. Z. Szczerek Wymyślone miasto Lviv, T. Szerszeń Być gość w katastroie, A. Wacławik Lekarze. Walka o życie, M. Wyrwał Psy na ruskich. Poles fighting Russia in Ukraine, A. Lichnerowicz Idzie wojna? and others), although three fiction texts were also taken into account (A. Lis Ukrainka, P. Lis-Markiewicz Mariupol, Sz. Twardoch Null). The study makes it possible to conclude that in the optics of Polish authors, due to the extreme situation of the escalation of the war, the image of Ukrainians has evolved from the Other or the ‘unknown stranger’ to, if not His, then a ‘close friend’, and the image of Ukraine is consistently associated with steadfastness, courage and readiness to fight for the independence of the Ukrainian state and the freedom of the whole of Europe.