SAMOBÓJSTWO SKAZANYCH ODBYWAJĄCYCH KARĘ POZBAWIENIA WOLNOŚCI A ROLA FUNKCJONARIUSZY I PRACOWNIKÓW JEDNOSTEK PENITENCJARNYCH

Praca poświęcona została problemowi samobójstwa skazanych odbywających karę pozbawienia wolności, analizowanemu z perspektywy prawa penitencjarnego, standardów ochrony praw człowieka oraz praktyki funkcjonowania jednostek penitencjarnych. Jej celem było ukazanie zjawiska samobójstw osadzonych jako problemu wieloczynnikowego, pozostającego w związku zarówno z indywidualną kondycją psychiczną osadzonych, jak i warunkami izolacji penitencjarnej. W pracy omówiono pojęcie samobójstwa w świetle wybranych teorii suicydologicznych, czynniki ryzyka zachowań samobójczych w warunkach izolacji oraz specyfikę środowiska penitencjarnego jako przestrzeni specyficznej, generujące zwiększone ryzyko zachowań samobójczych. Istotną część pracy stanowi także analiza danych statystycznych dotyczących osób pozbawionych wolności w Polsce. W dalszej części pracy przeanalizowano krajowe i międzynarodowe podstawy ochrony życia i zdrowia osób pozbawionych wolności, w szczególności regulacje konstytucyjne, przepisy Kodeksu karnego wykonawczego, instrukcje Dyrektora Generalnego Służby Więziennej, a także standardy wynikające z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, Europejskich Reguł Więziennych oraz Reguł Nelsona Mandeli. Część empiryczna pracy oparta została na badaniach jakościowych. Badania miały na celu ukazanie, jak personel jednostek penitencjarnych postrzega czynniki ryzyka, ocenia skuteczność obowiązujących procedur oraz rozumie własną rolę w systemie zapobiegania samobójstwom osadzonych.

The thesis is devoted to the issue of suicide among convicted persons serving sentences of imprisonment, analysed from the perspective of penitentiary law, human rights protection standards, and the practical functioning of penitentiary institutions. Its aim was to present the phenomenon of suicide among inmates as a multifactorial problem, connected both with the individual mental condition of prisoners and with the conditions of penitentiary isolation.

The thesis discusses the concept of suicide in light of selected suicidological theories, the risk factors for suicidal behaviour in conditions of isolation, and the specific nature of the penitentiary environment as a distinct setting that generates an increased risk of suicidal behaviour. An important part of the thesis is also an analysis of statistical data concerning persons deprived of liberty in Poland.

The further part of the thesis analyses the national and international legal foundations for the protection of the life and health of persons deprived of liberty, in particular constitutional regulations, the provisions of the Executive Penal Code, instructions issued by the Director General of the Prison Service, as well as standards arising from the European Convention on Human Rights, the European Prison Rules, and the Nelson Mandela Rules.

The empirical part of the thesis is based on qualitative research. The research aimed to show how penitentiary staff perceive risk factors, assess the effectiveness of the procedures in force, and understand their own role within the system for preventing suicide among inmates.