„Matko moja, kochaj mnie, kochaj”. O relacjach rodzinnych w wybranych utworach Juliusza Słowackiego w perspektywie familiologicznej

W niniejszej pracy podejmuję zagadnienie relacji rodzinnych w wybranych utworach Juliusza Słowackiego w perspektywie familiologicznej. Szczególną uwagę poświęcam podstawowym przedstawieniom figur rodzinnych, takich jak matka, ojciec, brat, siostra, mąż czy żona. Celem jest zbadanie, jak Juliusz Słowacki konstruuje modele familijne w swojej twórczości, oraz analiza powtarzających się (lub wyróżniających) schematów – rozpadu rodziny (lub jej braku), morderstwa, zdrady, konfliktu, kazirodztwa. Rodzina pojawia się w prawie każdym utworze poety, przyjmując różne konfiguracje i funkcje dramatyczne, lecz w centrum zainteresowania znajdują się „Balladyna” i „Horsztyński” jako główne egzemplifikacje rodzin, które pozwalają określić specyfikę antropologii obecnej we wczesnej twórczości Słowackiego. Wybór wynika z faktu, że późniejsza twórczość poety wymagałaby uwzględnienia przemian światopoglądowych związanych m.in z jego przystąpieniem do Koła Sprawy Bożej. W dalszych rozważaniach przedstawiam inne utwory, lecz ograniczam się do wybranych, najważniejszych nurtów badawczych oraz najbardziej reprezentatywnych interpretacji, rezygnując z omówienia pełnego spektrum literatury przedmiotu. Celem jest zarysowanie ogólnej konstelacji powtarzających się problemów, motywów i sposobów lektury. Interpretacja dwóch przewodnich utworów opiera się na analizie epistolograficznej (przede wszystkim listów Słowackiego do matki), które pozwalają uchwycić relację między doświadczeniem autora a jego wyobraźnią literacką. Wykorzystane zostają również wcześniejsze i współczesne badania nad twórczością Słowackiego, wskazujące na aktualność problematyki rodzinnej w jego dziele oraz potrzebę jej ponownego opracowania w świetle nowszych narzędzi metodologicznych. Perspektywa familiologiczna umożliwia ujęcie rodziny jako kategorii dynamicznej, pozostającej w napięciu wobec doświadczeń samotności, wyobcowania i indywidualnej tożsamości romantycznego podmiotu. W badaniu wykorzystuję podejścia interdyscyplinarne, łączące literaturoznawstwo z antropologią rodziny i studiami nad kulturą, co pozwala na szersze ujęcie i zrozumienie funkcjonowania motywu rodziny w wybranych utworach Słowackiego.

In this thesis, I examine family relationships in selected works of Juliusz Słowacki from the perspective of family studies. Particular attention is paid to the representations of key family figures, such as the mother, father, brother, sister, husband and wife. The aim is to explore how Słowacki constructs family models in his works and to analyse recurring (or distinctive) patterns, including family breakdown (or its absence), murder, betrayal, conflict, and incest. Family relationships appear in almost all of Słowacki’s works, taking different forms and serving various dramatic functions. However, this study focuses primarily on ‘Balladyna’ and ‘Horsztyński’ as the main examples of family structures that help define the specific anthropological vision present in Słowacki’s early writings. This choice is based on the fact that his later works would require consideration of the ideological changes connected, among other things, with his involvement in Circle of God's Cause. The discussion also includes other works, but it is limited to selected research trends and the most representative interpretations rather than a comprehensive review of the existing scholarship. The goal is to outline the main recurring themes, problems and approaches to reading Słowacki’s works. The interpretation of the two central texts is supported by an analysis of Słowacki’s correspondence, especially his letters to his mother, which make it possible to examine the relationship between the author’s personal experience and his literary imagination. The study also draws on both earlier and recent scholarship, highlighting the continuing relevance of family-related issues in Słowacki’s work and the need to reconsider them using newer methodological approaches. A family-studies perspective makes it possible to view the family as a dynamic category that remains closely connected to experiences of loneliness, alienation and the individual identity of the Romantic subject. The thesis adopts an interdisciplinary approach, combining literary studies with the anthropology of the family and cultural studies in order to gain a broader understanding of the role of the family motif in selected works by Słowacki.