Mechanizm ceny maksymalnej energii elektrycznej

Praca poświęcona jest analizie nadzwyczajnych mechanizmów regulacji cen energii elektrycznej wprowadzonych w Polsce w latach 2022–2025 w odpowiedzi na kryzys energetyczny. Przedmiotem pracy są dwa powiązane instrumenty prawne: mechanizm mrożenia cen energii elektrycznej, polegający na obowiązku stosowania przez przedsiębiorstwa energetyczne stawek odpowiadających taryfom obowiązującym w 2022 r. oraz instytucja ceny maksymalnej energii elektrycznej stosowanej w rozliczeniach z odbiorcami uprawnionymi. Analizie poddano również system rekompensat przysługujących przedsiębiorstwom energetycznym z tytułu stosowania ustawowych ograniczeń cenowych oraz mechanizmy finansowania tych rozwiązań. Celem pracy jest ocena czy zastosowanie wskazanych instrumentów było uzasadnione szczególnymi okolicznościami kryzysu energetycznego, zgodne z prawem krajowym i prawem Unii Europejskiej oraz proporcjonalne w świetle wywołanych skutków gospodarczych i społecznych. W tym celu przeanalizowano regulacje przyjmowane w kolejnych ustawach interwencyjnych, uwzględniając kontekst ich wprowadzenia. W pracy omówiono charakter prawny ceny maksymalnej, jej relację do zasady swobody umów i systemu taryfowania energii elektrycznej, a także unijne ramy regulacyjne wyznaczające dopuszczalne granice ingerencji państwa w mechanizmy rynkowe. Przedstawiono również główne problemy praktyczne oraz kontrowersje związane ze stosowaniem analizowanych rozwiązań. Przeprowadzona analiza prowadzi do wniosku, że wprowadzenie mechanizmu było co do zasady uzasadnione nadzwyczajnymi okolicznościami, ale nie był on wystarczająco selektywny. Jego powszechny charakter generował wysokie koszty dla finansów publicznych i ograniczał efektywność wykorzystania środków przeznaczonych na wsparcie odbiorców. W niektórych aspektach polskie rozwiązania miały również charakter mniej restrykcyjny niż przewidywały to unijne regulacje przyjęte w odpowiedzi na kryzys energetyczny. Wątpliwości budzi także wielokrotne przedłużanie obowiązywania mechanizmu, pozostające w sprzeczności z jego nadzwyczajnym i tymczasowym charakterem. W konsekwencji należy uznać, że choć sama interwencja państwa była uzasadniona, to zakres zastosowanych środków oraz czas ich obowiązywania budzą poważne zastrzeżenia z perspektywy zasady proporcjonalności, a cele ochronne mogły zostać osiągnięte przy wykorzystaniu bardziej ukierunkowanych i mniej kosztownych instrumentów wsparcia.

This thesis examines the extraordinary electricity price regulation mechanisms introduced in Poland between 2022 and 2025 in response to the energy crisis. It focuses on two legal instruments: the electricity price freeze mechanism, under which energy companies were required to apply prices equivalent to the tariffs in force in 2022, and the maximum electricity price scheme applicable to eligible consumers. The thesis also analyses the compensation system available to energy companies for losses resulting from the statutory price restrictions, as well as the mechanisms used to finance these measures. The purpose of the study is to assess whether the adoption of these instruments was justified by the exceptional circumstances of the energy crisis, consistent with both Polish and European Union law, and proportionate in light of their economic and social consequences. To this end, the thesis examines the regulations introduced through successive emergency legislative measures, taking into account the broader context in which they were adopted. The study discusses the legal nature of the maximum electricity price, its relationship with the principle of freedom of contract and the electricity tariff system, as well as the EU regulatory framework defining the permissible limits of state intervention in energy markets. It also identifies the main practical challenges and controversies associated with the implementation of the analysed measures. The analysis leads to the conclusion that, although the introduction of these mechanisms was generally justified by the extraordinary circumstances of the energy crisis, they were not sufficiently targeted. Their broad application generated significant costs for public finances and reduced the efficiency of public support measures. In certain respects, the Polish solutions were also less restrictive than the measures envisaged under the EU framework adopted in response to the crisis. Moreover, the repeated extension of these mechanisms raises concerns, as it appears inconsistent with their exceptional and temporary character. The thesis concludes that, while state intervention in the electricity market was justified under the circumstances, the scope and duration of the measures adopted raise serious concerns regarding compliance with the principle of proportionality. The intended protective objectives could have been achieved through more targeted and less costly support instruments.