Analiza etymologiczna wybranych nazw roślin o właściwościach magicznych

Niniejsza praca licencjacka stanowi próbę analizy etymologicznej wybranych określeń ziół w ujęciu wiary w ich magiczne właściwości. Dawne obrzędy, zwyczaje i przesądy ludowe miały znaczący wpływ na warstwę semantyczną wybranych fitonimów oraz ich podstawę onomazjologiczną. Głównym materiałem źródłowym badań są przede wszystkim polskie herbarze i zielniki z przełomu XVI–XVII wieku, które zawierają interesujące charakterystyki wybranych roślin. Dodatkowo, dawne poświadczenia stanowią istotne świadectwo sposobu pojmowania rzeczywistości przez ówczesnych ludzi oraz ich dualistycznego stosunku do wiary w magię, a nawet – astrologię. Ów dualizm jest równie ważnym elementem badań, ponieważ wskazuje na ciekawe zjawisko łączenia dwu sfer: sacrum i profanum, również znajdujących odbicie w nazwach, np., sakronimach. Złożoność tematyki pracy nie jest przypadkowa. Nawiązania do aspektu kulturoznawczego stanowią istotną składową końcowych wniosków badawczych i potwierdzają, że świat magii, wiary w siły dobra i zła, obrzędowości, kultywowania tradycji słowiańskich i chrześcijańskich – był ważnym komponentem opisywanych fitonimów. Część analityczna pracy to analiza dziesięciu wybranych nazw roślin (Dziewanna, Kopytnik pospolity, Macierzanka piaskowa, Wrotycz pospolity, Lubczyk ogrodowy, Nasięźrzał pospolity, Storczyk kukawka, Bylica pospolita, Dziewięćsił bezłodygowy, Dziurawiec zwyczajny), które zostały uporządkowane według trzech kategorii wskazujących na dystynktywną właściwość magiczną: czarowne, miłosne, ochronne. Każdy z poszczególnych opisów zawiera informacje o źródle pozyskanych danych (odwołania do zielników i herbarzy), interpretacje etymologiczne językoznawców, opis właściwości magicznych, wykaz nazw synonimicznych oraz samodzielne obserwacje. Takie całościowe ujęcie pozwala na szczegółową analizę poszczególnego fitonimu i potwierdza tezę, że właściwości magiczne stanowiły istotny czynnik w procesie nominatywnym.

This bachelor’s thesis attempts an etymological analysis of selected plant names in the context of beliefs concerning their magical properties. Ancient rituals, customs, and folk superstitions significantly influenced the semantic layer of selected phytonyms as well as their onomasiological foundations. The primary research material consists mainly of Polish herbals and botanical compendia from the late sixteenth and early seventeenth centuries, which contain noteworthy descriptions of the plants under examination. Historical attestations also provide valuable evidence of how people of that period perceived reality and of their dualistic attitude toward beliefs in magic and even astrology. This dualism constitutes an equally important aspect of the study, as it reveals the intriguing coexistence of two spheres: the sacred and the profane, both of which are reflected in plant nomenclature, including sacronyms. The complexity of the subject matter is intentional. References to cultural studies constitute an essential component of the final research conclusions and confirm that the world of magic, belief in the forces of good and evil, ritual practices, and the cultivation of both Slavic and Christian traditions formed an important element in the development and interpretation of the phytonyms discussed. The analytical part of the thesis examines ten selected plant names (Dziewanna, Kopytnik pospolity, Macierzanka piaskowa, Wrotycz pospolity, Lubczyk ogrodowy, Nasięźrzał pospolity, Storczyk kukawka, Bylica pospolita, Dziewięćsił bezłodygowy, Dziurawiec zwyczajny), which are classified into three categories according to their distinctive magical functions: enchantment-related, love-related, and protective. Each analysis includes information about the sources of the data (references to herbals and botanical compendia), etymological interpretations proposed by linguists, descriptions of the plants’ magical properties, a list of synonymous names, and the author’s own observations. Such a comprehensive approach enables a detailed examination of each phytonym and supports the thesis that magical properties constituted a significant factor in the naming process.