Dorobek polskiej cywilistyki u zarania niepodległości a współczesny konstytucjonalizm polski

W 1916 r., na uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie przeprowadzono przewód habilitacyjny Romana Longchamps de Berier na podstawie rozprawy p.t. Studya nad istotą osoby prawniczey, w której zaprezentował m.in. spójną i klarowną koncepcję prawa podmiotowego, jako chronionej przez porządek prawny możliwości zaspokojenia swego oznaczonego interesu za wolą podmiotu lub jego prawnie uznanego zastępcy. Koncepcja ta rozwijała wnikliwie teorię interesu Rudolfa Jheringa odnajdując jednocześnie funkcjonalne zastosowanie dla teorii woli. Powstała konstrukcja dogmatyczna jest zarówno klarowna, jak zniuansowana i wolna od uproszczeń. Z czasem odeszła jednak ona w cień, bowiem powojenna cywilistyka i teoria prawa w swych dociekaniach nad konstrukcją prawa podmiotowego całkowicie abstrahowała w tej mierze od dorobku Lwowskiego Profesora. W efekcie, ożywienie cywilistyki po roku 1989 również z niego nie korzystało. Jednak potencjał dogmatyczny koncepcji powstałej u progu odzyskania niepodległości przez Polskę ujawnił się współcześnie na gruncie orzecznictwa konstytucyjnego. W orzeczeniu P 5/01 z kwietnia 2002 roku, Trybunał Konstytucyjny dokonał rozszerzenia podmiotowego zakresu ochrony konstytucyjnej uznając, że zasada równości wobec prawa musi dotyczyć nie tylko osób fizycznych, ale również osób prawnych. Dla współczesnego orzecznictwa konstytucyjnego problematyka prawa podmiotowego ma zupełnie kluczowe znaczenie. Dlatego też wydaje się, że teoria praw podmiotowych wyłożona w Studyach na istotą osoby prawniczey, może okazać się niezwykle funkcjonalna przy kontroli dopuszczalności ustawowych ograniczeń praw podstawowych, choć musi ona uwzględnić doniosłość normatywną konstytucyjnej ochrony godności człowieka.

Two years before Poland regained its independence in 1918, Roman Longchamps de Berier was granted at the Jan Kazimierz University in Lviv with vieniam legendi. He acquired this academic status upon the examination of his academic achievements among which the primary one was book Studya nad istotą osoby prawniczey. Among others issues, it contained a coherent and well elaborated concept of ‘subjective right’ as a protected by the legal order possibility of satisfying its designated interest with the will of the subject or its legally recognized deputy. Longchamps was continuing Rudolf Jhering’s theory of interest criticising its deficiencies and supplementing it in a genuine way with the element of will. The dogmatic construction is clear, nuanced and free of simplifications. Despite all its advantages, it was however gradually forgotten and the post-war Polish legal theory completely ignored this achievement of the Lviv Professor. The post 1989 revival of private law scholarship has not benefited from it either. However, the dogmatic potential of the concept created at the edge of Poland's re-emergence has appeared within the constitutional review. In 2002 Constitutional Tribunal extended the subjective scope of constitutional protection (extending it to legal persons) using to this end Longchamps’ theory of subjective right. For contemporary constitutional law, the issue of subjective rights is absolutely crucial. Therefore, it seems that the theory of subjective rights as elaborated by the Roman Longchamps may turn out to be very functional while controlling admissibility of statutory restrictions on fundamental rights. It must however take into account the normative importance of constitutional protection of human dignity.