Rola Republiki Włoskiej w architekturze bezpieczeństwa Sojuszu Północnoatlantyckiego po 1991 roku: wyzwania i perspektywy

Praca podejmuje problematykę roli i miejsca Republiki Włoskiej w architekturze bezpieczeństwa Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego po 1991 roku, ujmując owo zagadnienie w perspektywie historycznej oraz współczesnej. Głównym celem studium na podstawie zastosowanych metod mieszanych jest analiza kluczowych wektorów polityki zagranicznej Włoch, a także zobrazowanie ich wpływu na obowiązującą w państwie doktrynę strategiczną. Badanie koncentruje się na ukazaniu determinantów, które w najwyższym stopniu kształtują aktywność tego kraju w obrębie NATO, takich jak położenie geograficzne, potencjał gospodarczy, wydatki na obronność, percepcja społeczna oraz intelektualne koncepcje elit politycznych. Ponadto analiza obejmuje dwie domeny bezpieczeństwa narodowego i jedną, wyodrębnioną domenę bezpieczeństwa energetycznego, ze względu na osadzenie w niej najważniejszej włoskiej inicjatywy infrastrukturalnej ostatnich lat – „Planu Mattei”. Praca poświęca również miejsce wątkowi perspektyw i wyzwań, jakie stanęły przed Włochami w postaci zapowiadanej reformy sił zbrojnych, reakcji na konflikty kinetyczne na Ukrainie i w Strefie Gazy oraz rosnącego znaczenia regionu Indo-Pacyfiku. W toku analizy wykazano, że szeroko definiowany kierunek śródziemnomorski stanowi obok atlantyzmu i europeizmu trzeci podstawowy wektor kultury strategicznej państwa. Wyniki badań potwierdziły zarazem hipotezę, iż Włochy będąc drugim największym dawcą bezpieczeństwa w Sojuszu Północnoatlantyckim w kategorii zaangażowanego personelu wojskowego w operacjach militarnych, pozostają nadal kluczowym filarem organizacji, zwłaszcza na jej południowej flance. Jednocześnie przyszła rola tego kraju będzie zależeć od przezwyciężenia wewnętrznych ograniczeń strukturalnych i dostosowania do zmieniającej się rzeczywistości geopolitycznej.

This thesis addresses the role and position of the Italian Republic within the security framework of the North Atlantic Treaty Organization (NATO) after 1991, examining the issue from both a historical and contemporary perspective. The main objective of the study, based on mixed methods research, is to analyze the key vectors of Italy’s foreign policy and to demonstrate their impact on the country’s strategic doctrine. The research focuses on those determinants that most significantly shape Italy’s activity within NATO, such as geographic location, economic potential, defense expenditures, public perception, and the intellectual concepts of its political elites. The analysis also covers two domains of national security – external and internal – as well as a distinct domain of energy security, due to the inclusion of Italy’s most important recent infrastructure initiative, the Mattei Plan. The thesis further explores the prospects and challenges facing Italy in light of the planned reform of its armed forces, its responses to the kinetic conflicts in Ukraine and the Gaza Strip, and the growing importance of the Indo-Pacific region. The study demonstrates that the broadly defined Mediterranean orientation constitutes, alongside Atlanticism and Europeanism, the third fundamental vector of Italy’s strategic culture. The findings confirm the hypothesis that Italy, as the second-largest contributor in terms of military personnel assigned to NATO operations, remains a key pillar of the Alliance, particularly on its southern flank. At the same time, the country’s future role will depend on overcoming internal structural constraints and adapting to the rapidly changing geopolitical environment.