Czy badania nad moralnością w wirtualnej rzeczywistości muszą odbywać się w laboratorium? Możliwości i ograniczenia badań online

Celem pracy było określenie, czy badania nad moralnością z wykorzystaniem technologii wirtualnej rzeczywistości (VR) mogą być z powodzeniem prowadzone online, bez konieczności ich realizacji w laboratorium. W pierwszej części omówiono możliwości i ograniczenia VR jako narzędzia badawczego, ze szczególnym uwzględnieniem zjawisk obecności (presence) i wiarygodności (plausibility) oraz krytycznych uwag Ramireza dotyczących ekologicznej ważności takich badań. Przedstawiono aktualny stan wiedzy na temat badań moralności w VR, w tym wyniki eksperymentów opartych na dylematach moralnych. W części empirycznej pracy przeprowadzono badanie z wykorzystaniem dylematu kładki, w wersji laboratoryjnej (N=40). Planowano również przeprowadzić badanie online z wykorzystaniem VR. Zostało to jednak uniemożliwione przez napotkane problemy techniczne. Wyniki nie potwierdziły występowania zjawiska gender bias w podejmowaniu decyzji badanego skonfrontowanego z dylematem. Praca pokazuje, że wykorzystanie VR w badaniach przeprowadzanych zdalnie ma potencjał jako narzędzie badań nad moralnością, jednak obecnie wymaga dalszego rozwoju technologicznego oraz dopracowania standardów metodologicznych.

The aim of this study was to determine whether research on morality using virtual reality (VR) technology can be successfully conducted online, without the need to carry it out in a laboratory setting. The first part of the study discusses the possibilities and limitations of VR as a research tool, with particular emphasis on the concepts of presence and plausibility, as well as Ramirez’s critical remarks regarding the ecological validity of such studies. The current state of knowledge on morality research in VR is also presented, including the results of experiments based on moral dilemmas. In the empirical part of the study, an experiment using the footbridge dilemma was conducted in a laboratory setting (N=40). An online VR-based study was also planned, but this was prevented by technical difficulties. The results did not confirm the presence of gender bias in the decision-making of participants confronted with the dilemma. The study shows that the use of VR in remotely conducted research has potential as a tool for studying morality, however, it currently requires further technological development and refinement of methodological standards.