"Gwar jest dużo, a my mamy język". Język kaszubski a tożsamość etniczna na poziomie lokalnym

Rozprawa doktorska przedstawia analizę społecznych praktyk związanych z językiem kaszubskim z perspektywy jego funkcjonowania zarówno w sferze publicznej, jak i prywatnej oraz określa znaczenie tych praktyk dla tożsamości etnicznej Kaszubów. Współczesna sytuacja języka kaszubskiego jest kształtowana głównie przez możliwości prawne i oficjalny status „języka regionalnego”, który nadano mu w ustawie o mniejszościach z 2005 r. Główna teza pracy zakłada, że rewitalizacja języka kaszubskiego oraz związana z nim polityka językowa przyniosły niezamierzone efekty, które wpłynęły na zróżnicowanie społeczne i pokoleniowe w sposobach posługiwania się tym językiem. Analiza materiału empirycznego pozwala wyróżnić podstawowe modele używania języka kaszubskiego – tradycyjny i instytucjonalny, a także trzeci, pośredni model wariantowy, który jest ich połączeniem. Szanse i zagrożenia związane z każdym z tych modeli bezpośrednio wpływają na wybory tożsamościowe Kaszubów. Praca opiera się na badaniach terenowych przeprowadzonych wśród mieszkańców Kaszub Środkowych i Północnych. Przyjęcie perspektywy lokalnej umożliwiło szczegółowe przyjrzenie się codziennym praktykom językowym. Tło narracji stanowią działania instytucjonalne (takie jak oficjalne rozwiązania systemowe dotyczące języka kaszubskiego oraz aktywność organizacji regionalnych i instytucji państwowych), a główną jej oś – sytuacja odbiorców i użytkowników tych działań.

The dissertation presents an analysis of social practices related to the Kashubian language from the perspective of its functioning in both the public and private, and determines the significance of these practices for the ethnic identity of the Kashubians. The contemporary situation of the Kashubian language is primarily shaped by the legal possibilities and the official status of a „regional language”, which was granted to it in the 2005 Minorities Act. The main thesis of the dissertation posits that the revitalization of the Kashubian language and the related language policy have had unintended effects, influencing social and generational diversity in the ways this language is used. The analysis of empirical material allows for the distinction of two basic models of using the Kashubian language – traditional and institutional, as well as a third variant model, which is a combination of the two. The opportunities and threats associated with each of these models directly impact the identity choices of the Kashubians. The dissertation is based on field research conducted among the inhabitants of Central and Northern Kashubia. Adopting a local perspective enabled a detailed examination of everyday language practices. While the background of the narrative is formed by institutional actions (such as official systemic solutions regarding the Kashubian language and the activities of regional organizations and state institutions), the focus is on the situation of the recipients and users of these actions.