„Aby ułatwić zrozumienie” – funkcja apendyksu w „Peregrynacji do Ziemi Świętej” (1601) Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła „Sierotki”

Artykuł analizuje apendyks do relacji z pielgrzymowania Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła „Sierotki”, zatytułowanej Hierosolymitana peregrinatio (Podróż do Ziemi Świętej), Braniewo 1601, który zawiera: plan Bazyliki Grobu Świętego, tekst liturgiczny codziennej procesji pielgrzymiej 1 I am grateful to Dr Marion Rutz and Dr Aistė Kučinskienė for their valuable insights and assistance. oraz opis ceremonii nadania godności Rycerza Grobu Świętego. Choć sama relacja pielgrzymkowa jest dobrze znana badaczom okresu Rzeczypospolitej Obojga Narodów, jej załączniki były dotąd niesłusznie pomijane. W artykule przeanalizowano okoliczności publikacji dzieła oraz możliwe źródła jego paratekstów ilustracyjnych i liturgicznych, aby zbadać ich funkcję jako elementów liminalnych oraz ich relację do głównej narracji pielgrzymkowej. Mimo że umieszczenie tych dodatków na końcu książki, pod osobną kartą tytułową, sugeruje ich wyraźne oddzielenie od głównej narracji, bliższa analiza ujawnia głębszą współzależność. Funkcjonując jako spójna całość, parateksty te pozwalają czytelnikom na odmienne sposoby angażowania się w lekturę. Wprowadzają także dodatkowy poziom znaczeń, dlatego że przedstawiają relację pielgrzymkową jako przewodnik nie tylko po miejscach świętych, lecz także po drodze duchowej.

The article examines the appendix of Mikołaj Krzysztof “The Orphan” Radziwiłł’s pilgrimage account, Hierosolymitana peregrinatio [Peregrination to Jerusalem], Braunsberg, 1601, which comprises a plan view of the Basilica of the Holy Sepulchre, the liturgical text of the daily pilgrim procession, and the text of the ordination ceremony for the Knights of the Holy Sepulchre. While the pilgrimage description itself is well known to scholars of the Polish-Lithuanian Commonwealth, its appendices have been undeservedly overlooked. By investigating the circumstances of the book’s publication and the potential sources of these visual and liturgical paratexts, this study analyses their function as liminal devices and their relationship to the main pilgrimage narrative. Although their placement at the end of the book, under a separate title page, suggests a clear division, closer analysis reveals a deeper interconnectedness. Functioning as a cohesive entity, these paratexts offer readers diverse tools for different modes of engagement. They add an additional layer of meaning, presenting the pilgrimage account not only as an instructional guide on the sacred sites but also as a guide to spiritual pilgrimage.