Rodzina Felińskich. Narracje biograficzne

Wybór rodziny Felińskich, jako materiału badawczego dla ukazania trudnej roli biografa i różnorodnych narracji biograficznych, nie jest przypadkowym. Biorąc pod uwagę, że formalnym wyznacznikiem obecności człowieka w kulturze są noty encyklopedyczne, miejsce w słownikach biograficznych, hasła w bibliografiach ogólnych i specjalistycznych, to w dwóch tylko pokoleniach Felińskich można odnaleźć kilka osób czynnych na polu literackim. Aktywność twórcza prezentowana przez te dwa pokolenia rodziny Felińskich uzasadnia próbę całościowego spojrzenia na obecność Felińskich w kulturze XIX wieku. Niniejsza rozprawa jest próbą przedstawienia i usystematyzowania różnych narracji biograficznych rozpatrywanych na tle tej wyjątkowej rodziny. Zawiera ona dwie perspektywy: utwory wychodzące spod pióra Felińskich przeznaczone dla kręgu rodzinnego lub też do ujawnienia zewnętrznego, które były drukowane za życia autorów oraz utwory biograficzne napisane przez historyków, historyków literatury czy historyków kościoła. Biorąc pod uwagę te dwa konteksty praca badawcza opiera się na usystematyzowaniu powstałych dotychczas prac biograficznych i uchwyceniu zależności, jakie powstają ze względu na czynniki wewnętrzne i zewnętrzne, a które mogą zmienić obraz postrzegania opisywanej postaci. Niniejsza dysertacja składa się z pięciu rozdziałów, wstępu, zakończenia i aneksu. W rozdziale pierwszym dokonano rekonstrukcji drzewa genealogicznego Felińskich. W rozdziale drugim przedstawiono obecny stan badań dotyczący biografii kluczowych przedstawicieli rodziny Felińskich oraz podstawowe źródła wiedzy dla ich życiorysów tworzonych przez pokolenia biografów. Trzeci rozdział został poświęcony historii biografizmu, przede wszystkim formom jego funkcjonowania w kulturze XIX i XX wieku oraz typologii badawczej. Zagadnienie biografizmu w odniesieniu do przedstawicieli rodziny Felińskich podzielone zostało na dwie fundamentalne dla biografizmu i autobiografizmu kategorie (zewnętrzne i wewnętrzne). W odniesieniu do wewnętrznych aspektów, którym poświęcony został rozdział czwarty, uchwycono relacje rodzinne oraz sposoby konstruowania w nich treści autobiograficznych. Poruszony tu problem motywacji, formy narracyjnej, autorefleksji, relacji pomiędzy kluczowymi postaciami, a także zawieranego przez nich paktu autobiograficznego i jego konsekwencji stał się podstawą rozważań nad konstrukcją i budową rodzinnych wspomnień. Piąty rozdział, poświęcony ujęciu „zewnętrznemu”, przedstawił kluczowe materiały, prezentujące różnorodność ujęć biograficznych w zależności od kontekstu (m.in. czas, miejsce, zależność autora i opisywanej postaci), powstałe w XIX i XX wieku. Przywołano tu również istotne dla zawartości biografii narracje biograficzne: badawczą, patriotyczną, literacką, katolicką, okolicznościową, historyczną. Zakończenie pracy podsumowane zostało wnioskami wynikającymi z badań empirycznych przedstawionych w poprzednich rozdziałach. Zaproponowano tu również możliwości wyeliminowania podstawowych błędów badawczych, które mogą zaburzyć proces tworzenia „drugiego życia” postaci. Podstawowym przedmiotem niniejszych badań stała się analiza pozostawionych dokumentów biograficznych, które pokazują wpływ wartościowania i emocji biografów przy tworzeniu portretu rodziny Felińskich, z uwzględnieniem pobudek kierujących podjęciem się pracy nad wybraną postacią, oparcia na źródłach, a także ze szczególnym zwróceniem uwagi na fałszowanie treści, naukowość, beletrystyczność biografii, kompozycję i techniki narratorskie. Do rozprawy dołączony został aneks poświęcony analizie nieścisłości, braków i błędów w relacjach biografów, a także brakom lub niedokładnościom w podstawowych bibliografiach. Kwestia tych nieścisłości omówiona została poprzez analizę zarówno rodzajów popełnianych błędów jak i przyczyn, które mają bezpośredni wpływ na tworzenie fałszywych treści w udostępnianych czytelnikom źródłach drukowanych. Obszar badań obejmował kilka dyscyplin - literaturę, historię, kulturę i politykę a także, choć w minimalnym stopniu, sztukę. Wszystkie refleksje dotyczące narracji podporządkowane zostały celowi nadrzędnemu ̶ biografizmowi.

The choice of the Feliński family as research material to show the difficult role of a biographer and the variety of biographical narratives was not accidental. If we consider encyclopedic notes, entries in biographical dictionaries as well as notes in general and specialized bibliographies as the formal marker of being present in culture then we can find several active writers in as few as two generations of the Feliński family. The literary activity of the Feliński family over two generations makes it justified to have a comprehensive insight into their presence in the culture of 19th century. The dissertation focuses on presenting and organizing different biographic narrations based on the output of this unique family. The work includes two perspectives: the works intended for the family and for the public that were published during the writers’ lives as well as biographies of the Feliński family written by historians, historians of literature and historians of church. Taking into consideration those two perspectives, this research paper focuses on organizing the existing biographical works and exploring connections that are formed as a result of internal and external factors which in turn may influence the perception of the described character. This dissertation is composed of five chapters, introduction, conclusion and annex. The first chapter presents the reconstruction of the Feliński family tree. The second chapter shows the current state of research and sources of knowledge used to write their life stories by generations of biographers. The third chapter has been devoted to history of biographism, the forms of its functioning in the culture of 19th and 20th century and to research typology. The biography issue connected with the Feliński family has been divided into two categories (external and internal) that are fundamental for biographism and autobiographism. In terms of internal aspects, which have been written in chapter four, the family relationships and the ways of creating autobiographic content are captured. In this chapter includes the description of the problem of motivation, narrative form, self-reflection, relations between key characters as well as the autobiographical pacts and its consequences.
The fifth chapter, dedicated to external aspects, concentrates on finding the 19th and 20th century materials that show diversity of biographic perspective depending on the context such as time, place, relationship between the author and the character described. It also refers to the key biographical narrations: research, patriotic, literary, Catholic, historical and occasional one. It also analyzes the connections between the author of biography and its main character as well as documentary character of the work, composition, narrative techniques and most of all the issue of reliability of this type of publications. The end of the dissertation presents conclusions resulting from empirical research presented in previous chapters and suggests how to eliminate basic research mistakes which disturb the process of creating “the second life” of a character. The main subject of this research is an analysis of biographical documents which shows the influence of judgment and emotions of biographers on capturing the above mentioned character including the reasoning behind writing about this particular character and using sources with a particular focus on falsification of the content, scientific and fictional nature of biography, composition and narrative techniques. The dissertation includes an addendum containing an analysis of inaccuracies, mistakes and gaps in biographers’ works as well as gaps and shortcomings in general bibliography. Special attention has been given to different kinds of mistakes and their causes which directly influence the authenticity of the published material available to readers. The study area concerns many disciplines: literature, history, culture, politics and art. All reflections were subordinated to the overriding goal – biography.