Powództwo oczywiście bezzasadne a prawo do sądu

Problem wnoszenia powództw oczywiście bezzasadnych stanowi istotne wyzwanie w kontekście zapewnienia sprawności funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości i rozpatrywania spraw bez nieuzasadnionej zwłoki. Przedmiotem niniejszej pracy jest analiza sposobów wykorzystania konstrukcji oczywistej bezzasadności powództwa w polskim postępowaniu cywilnym oraz ocena zgodności możliwości oddalenia powództwa a limine jako oczywiście bezzasadnego z konstytucyjnym standardem prawa do sądu. W pracy przedstawiono rozumienie pojęcia „oczywistej bezzasadności” w ujęciu historycznym oraz prawnoporównawczym (rozdział I). Następnie analizie poddano obecnie obowiązujące przepisy postępowania cywilnego, w których pojawia się omawiana instytucja (rozdział II). Na tej podstawie wykazano, że może ona spełniać różne funkcje i służyć ochronie rozmaitych dóbr, a także w różnym stopniu ingerować w prawo do sądu.

W dalszej części pracy szczegółowej analizie poddano wprowadzoną w 2019 r. możliwość oddalenia powództwa a limine jako oczywiście bezzasadnego (art. 191(1) k.p.c.). W kompleksowy sposób omówiono skutki wiążące się z jej zastosowaniem dla przebiegu postępowania, od wniesienia pozwu do sądu aż po uprawomocnienie się wydanego orzeczenia (rozdział III). W ramach owej analizy wskazano liczne problemy teoretyczne oraz zagadnienia dotyczące zapewnienia przestrzegania praw procesowych stron, które wiążą się z wydaniem przez sąd wyroku oddalającego powództwo a limine jako oczywiście bezzasadne. Na tej podstawie sformułowano ocenę zgodności omawianej konstrukcji w obecnie obowiązującym kształcie z konstytucyjnym standardem prawa do sądu i wskazano potencjalne rozwiązania alternatywne, które mogłyby stanowić odpowiedź na problem wnoszenia oczywiście bezzasadnych powództw (rozdział IV).

The problem of pursuing manifestly unfounded claims poses a significant challenge in terms of ensuring the efficient functioning of the justice system and the timely resolution of cases. The subject of this thesis is an analysis of how the concept of a claim being manifestly unfounded is applied in Polish civil proceedings, and an assessment of whether the possibility of dismissing a claim a limine as manifestly unfounded is consistent with the constitutional standard of the right to a fair trial. The thesis presents an understanding of the concept of ‘manifestly unfounded claim’ from a historical and comparative law perspective (Chapter I). Subsequently, the currently applicable provisions of civil procedure in which this institution appears are analysed (Chapter II). On this basis, it is demonstrated that it can fulfil various functions and serve to protect various interests, as well as interfere with the right to a fair trial to variable degrees.

The following part of this paper provides a detailed analysis of the provision introduced in 2019 allowing for the dismissal of a claim a limine as manifestly unfounded (Article 191(1) of the Code of Civil Procedure). The implications of its application for the course of proceedings, from the filing of the claim with the court to the judgment becoming final, are discussed in detail (Chapter III). As part of this analysis, a number of theoretical problems and issues concerning the safeguarding of the parties’ procedural rights have been identified, associated with the court’s delivery of a judgment dismissing the claim a limine as manifestly unfounded. On this basis, an assessment was made of the compatibility of the mechanism in question, in its current form, with the constitutional standard of the right to a fair trial. Finally, potential alternative solutions that could address the problem of manifestly unfounded claims were identified (Chapter IV).