From legacy to agency: Institutionalizing independent trade unions in Kazakhstan through the case of Aqniet

Niniejsza praca bada instytucjonalną transformację związku zawodowego AQNIET w Kazachstanie, przedstawiając ją jako kluczowy przypadek sprawczości społeczeństwa obywatelskiego funkcjonującego w ramach skonsolidowanego reżimu autorytarnego. Główny argument zakłada, że AQNIET z sukcesem zapewnił sobie autentyczną niezależność instytucjonalną nie poprzez otwartą konfrontację polityczną, ale poprzez celowe przejście na sprofesjonalizowany „model oparty na usługach”. Zastępując tradycyjną mobilizację ideologiczną racjonalno-prawną wiedzą ekspercką, związek poradził sobie z ograniczeniami autorytarnego neoliberalizmu i uniknął represji ze strony państwa.

Opierając się na jakościowym studium pojedynczego przypadku, badanie łączy wywiady z elitami, kompleksową analizę dokumentów oraz metodę śledzenia procesów (process tracing), aby odpowiedzieć na trzy główne pytania badawcze. Skupiają się one na warunkach politycznych i prawnych umożliwiających transformację związku AQNIET, mechanizmach jego autonomii opartej na usługach oraz na tym, w jaki sposób przypadek ten stanowi wyzwanie dla binarnego schematu teorii społeczeństwa obywatelskiego, który tradycyjnie kategoryzuje organizacje ściśle albo jako skooptowane przez państwo, albo jako represjonowanych buntowników.

Analiza empiryczna wykazuje, że historyczne wystąpienie AQNIET z lojalnej wobec państwa Federacji Związków Zawodowych w 2018 r., w połączeniu ze zniesieniem – pod naciskiem międzynarodowym – wymogu obowiązkowej przynależności w 2020 r., stworzyło kluczową lukę instytucjonalną. Aby przetrwać i wykazać się autentyczną sprawczością, AQNIET uruchomił inicjatywy takie jak projekt „Prawnik Medyczny” (MedAdvokat). Ten scentralizowany mechanizm obrony prawnej zasadniczo przeniósł spory pracownicze ze sfery protestów politycznych do profesjonalnych postępowań sądowych, z powodzeniem odzyskując setki milionów tenge (KZT) dla pracowników ochrony zdrowia. Analiza porównawcza ujawnia ponadto, że sprzymierzone z państwem, fasadowe związki zawodowe, takie jak SENIM i QazMed, nie posiadają scentralizowanej architektury finansowej niezbędnej do zapewnienia podobnej obrony prawnej, co czyni je niezdolnymi do rzeczywistej ochrony praw pracowniczych. Dodatkowo praca bada, w jaki sposób AQNIET odizolował się od wewnętrznej presji administracyjnej poprzez budowanie transnarodowej legitymizacji. Integracja z globalnymi sieciami pracowniczymi, takimi jak Europejska Federacja Związków Zawodowych Służb Publicznych (EPSU), Międzynarodówka Służb Publicznych (PSI) oraz Międzynarodowa Konfederacja Związków Zawodowych (ITUC) – wraz z utworzeniem niezależnej, międzysektorowej Federacji ADAL – zapewniła mu niezwykle ważną tarczę dyplomatyczną.

Ostatecznie, wyniki badań dostarczają solidnych dowodów empirycznych na istnienie realnej, trzeciej drogi sprawczości społeczeństwa obywatelskiego. We wnioskach płynących z pracy stwierdzono, że w reżimach poradzieckich i autorytarnych scentralizowana wiedza prawnicza, profesjonalne świadczenie usług oraz strategiczne sojusze międzynarodowe stanowią znacznie skuteczniejszą strategię przetrwania niż opozycja polityczna, z sukcesem przeprowadzając organizacje pracownicze od spuścizny zależności od państwa do autentycznej, niezależnej sprawczości.

This thesis investigates the institutional transformation of the AQNIET trade union in Kazakhstan, presenting it as a critical case of civil society agency operating within a consolidated authoritarian regime. The central argument posits that AQNIET successfully secured genuine institutional independence not through open political confrontation, but through a deliberate transition to a professionalized service-based model. By replacing traditional ideological mobilization with rational-legal expertise, the union navigated the constraints of authoritarian neoliberalism and avoided state repression. Drawing on a qualitative single-case study design, the research combines elite interviews, comprehensive documentary analysis, and process tracing to answer three main research questions. These focus on the political and legal conditions enabling AQNIET's transition, the mechanics of its service-based autonomy, and how this case challenges the binary framework of civil society theory, which traditionally categorizes organizations strictly as either state-co-opted organizations or repressed rebels. The empirical analysis demonstrates that AQNIET's historic exit from the state-aligned Federation of Trade Unions in 2018, coupled with the 2020 removal of mandatory affiliation requirements under international pressure, created a critical institutional gap. To survive and exercise genuine agency, AQNIET launched initiatives like the Medical Lawyer (MedAdvokat) project. This centralized legal defence mechanism fundamentally shifted labour disputes from political protests to professional litigation, successfully recovering hundreds of millions of KZT for healthcare workers. A comparative analysis further reveals that state-aligned facade unions, such as SENIM and QazMed, lack the centralized financial architecture to provide similar legal defence, rendering them incapable of genuine labour protection. Additionally, the thesis explores how AQNIET insulated itself from domestic administrative pressure by cultivating transnational legitimacy. Integration into global labour networks like the European Federation of Public Service Unions (EPSU), Public Services International (PSI), and the International Trade Union Confederation (ITUC) - alongside the establishment of the independent cross-sectoral ADAL Federation - provided a vital diplomatic shield. In the end, the findings provide robust empirical evidence for a viable third path of civil society agency. The thesis concludes that in post-Soviet and authoritarian regimes, centralized legal expertise, professional service provision, and strategic international alliances constitute a far more effective survival strategy than political opposition, successfully moving labour organizations from a legacy of state dependence to genuine independent agency.