Ewolucja baśni braci Grimm. Ich wpływ na kształtowanie modelu wychowawczego u schyłku wieku XIX

W niniejszej pracy analizuję ewolucję zbioru baśni braci Grimm oraz konstrukcję modelu wychowawczego u schyłku XIX wieku. Celem badawczym jest prześledzenie zmian zachodzących w wydawaniu baśni oraz zbudowanie modelu wychowawczego na ich podstawie.  Rozważania oparto na traktowaniu literatury jako źródła pozwalającego dotrzeć do „prawdy esencjalnej” oraz mentalności epoki. Praca osadza te zmiany w kontekście teorii pedagogicznych (Locke, Rousseau, Herbart, Pestalozzi, Fröbel) oraz historycznego „odkrycia dzieciństwa”, w którym dziecko stało się autonomicznym podmiotem wymagającym ochrony przed tematami tabu. Grimmowie z czasem nadali baśniom wymiar moralizatorski i chrześcijański, usuwając wątki erotyczne. Model wychowawczy oparto na dychotomii dobra i zła oraz systemie nieuchronnych kar i nagród. Drastyczne sankcje miały budować u dziecka poczucie absolutnego bezpieczeństwa i wiary w sprawiedliwość świata. Analiza ról płciowych wykazuje dysproporcję: wzorzec męski promuje aktywność i „ducha przedsiębiorczości”, podczas gdy kobiecy opiera się na bierności i cnocie. Podsumowując, baśnie braci Grimm u schyłku XIX wieku przestały być neutralnym zapisem folkloru, a stały się narzędziem dydaktycznym i moralizatorskim.

In this paper, I analyse the evolution of the Brothers Grimm’s fairy tale collection and the construction of the educational model at the turn of the nineteenth century. The research objective is to trace the changes occurring in the publication of the fairy tales and, on this basis, to construct the underlying educational model. The considerations are grounded in treating literature as a source that allows for reaching the essential truth and the mentality of the era. The study contextualizes these changes within pedagogical theories (Locke, Rousseau, Herbart, Pestalozzi, Fröbel) and the historical discovery of childhood, in which the child became an autonomous subject requiring protection from taboo subjects. Over time, the Grimms imbued the fairy tales with a moralizing and Christian dimension, removing erotic themes. The educational model was based on the dichotomy of good and evil, as well as a system of inevitable rewards and punishments. Drastic sanctions were intended to foster in the child a sense of absolute security and faith in the justice of the world. An analysis of gender roles reveals a disproportion: the male paradigm promotes activity and an entrepreneurial spirit, whereas the female archetype relies on passivity and virtue. In conclusion, at the turn of the nineteenth century, the Brothers Grimm’s fairy tales ceased to be a neutral record of folklore and became a didactic and moralizing tool.