Wyrażenia przyimkowe jako modne wykładniki relatywizacji

W artykule wykorzystane zostały narzędzia i metody semantyki strukturalistycznej. Dotyczy on modnych, choć nierzadko budzących wątpliwości poprawnościowe zastosowań wyrażeń przyimkowych w rodzaju: na gruncie, w obszarze, na odcinku, w optyce, w trybie czy w temacie. Wyrażenia te mają liczne akceptowalne i nieakceptowalne potwierdzenia w korpusach współczesnej polszczyzny. Autorka stara się udzielić odpowiedzi na pytanie o to, dlaczego frazy wskazanego typu są tak chętnie używane, jakie miejsce zajmują w języku i jaką funkcję mają do spełnienia w strukturze informacyjnej wypowiedzi. Od szczegółowych obserwacji empirycznych, opartych na przykładach zaczerpniętych z Narodowego Korpusu Języka Polskiego i zasobów internetowych, przechodzi się w opracowaniu do uogólnień teoretycznych związanych przede wszystkim ze sprawą usytuowania badanych fraz przyimkowych w strukturze tematyczno-rematycznej wypowiedzi. Służą one relatywizacji, a ściślej biorąc, wskazaniu, w jakim aspekcie charakteryzowany jest temat danego zdania. Przynależą więc do kategorii wyrażeń, które są w języku konieczne. Te, które się zleksykalizowały, powinny znaleźć należne im miejsce w słownikach języka polskiego.

The article uses tools and methods of structuralist semantics. It discusses applications of prepositional phrases such as: na gruncie [on the ground of], w obszarze [in the area of], na odcinku [on the stretch of], w optyce [in the optics of], w trybie [in the mode of], or w temacie [in the topic of]. They are fashionable, yet often questionable in terms of their correctness. In the corpora of contemporary Polish there are numerous acceptable and unacceptable confirmations of these phrases. The author attempts to determine why they are so eagerly used, what place they occupy in language, and what function they fulfil in the information structure of utterances. Starting from detailed empirical observations based on examples in the National Corpus of the Polish Language and internet resources, she proceeds to propose theoretical generalizations related primarily to the issue of the location of the analysed prepositional phrases within the theme-rheme structure of utterances. These phrases serve to relativize, or more precisely, to indicate in what aspect the subject of a given sentence is characterized. Therefore, they belong to the category of expressions obligatory in language. The ones that are lexicalized should be given their rightful place in Polish dictionaries.