El problema de la traducibilidad de la realidad: análisis comparativo de las traducciones de la poesía de Julian Tuwim al español

El problema de la traducibilidad de la realidad: análisis comparativo de las traducciones de la poesía de Julian Tuwim al español

(Problem przekładalności rzeczywistości: analiza porównawcza tłumaczeń poezji Juliana Tuwima na język hiszpański)

Julian Tuwim, wybitny poeta okresu dwudziestolecia międzywojennego w Polsce oraz czołowy przedstawiciel grupy literackiej Skamander, którego wiersze cieszą się uznaniem zarówno w kraju, jak i zagranicą, na zawsze zmienił oblicze polskiej sceny poetyckiej XX wieku. Twórczość Tuwima jest przypadkiem zasługującym na uwagę również ze względu na fakt, że w historii tłumaczenia poezji polskiej na język hiszpański, wiersze te doczekały się niewielkiej liczby przekładów, biorąc pod uwagę dorobek poetycki autora oraz zainteresowanie twórczością innych polskich poetów, co z punktu widzenia polskiego czytelnika może być zaskakujące. Tłumacze hiszpańskojęzyczni, którzy zdecydowali zmierzyć się z dziełami Juliana Tuwima tworzą nieliczne grono, co może być wynikiem trudności, jakie niesie za sobą przekład omawianej poezji na inne języki. Należy bowiem podkreślić, że wiersze Tuwima charakteryzują się niezwykłą wirtuozerią słowa oraz specyficzną strategią poetycką opierającą się na opisie otaczającej rzeczywistości, przy czym poeta kładzie szczególny nacisk na odzwierciedlenie tego, co zwykłe i codzienne. W niniejszej rozprawie spróbujemy zastanowić się nad tym, czy i w jakim stopniu tłumaczenia utworów Juliana Tuwima na język hiszpański ukazują wyjątkowość strategii poetyckiej autora, zwłaszcza sposób przedstawienia otaczającej go rzeczywistości. Korpus tekstów, które zamierzamy poddać analizie porównawczej z ich wersjami hiszpańskojęzycznymi obejmuje przekłady dziewiętnastu utworów Juliana Tuwima, wydanych w trzech antologiach: Poemas de la Nueva Polonia (1953), Poesía polaca. Antología (1984) oraz Poesía polaca contemporánea (2014). Wszystkie tłumaczenia zostały dokonane bezpośrednio z języka polskiego przez trzy polsko-hiszpańskie pary tłumaczy: Gittę Marię Sten i Juana Rejano, Marię Dembowską i Samuela Feijóo oraz Joannę Studzińską i Luisa Melgarejo. Celem rozprawy jest ukazanie trudności, które napotyka tłumacz, przystępując do przekładu tak specyficznego opisu ówczesnej rzeczywistości, które wynikają zarówno z różnic strukturalnych, jak i kulturowych między dwoma językami. Analiza porównawcza między tekstami oryginalnymi a ich przekładami na język hiszpański ma za zadanie wykazać na ile tłumacze uświadamiali sobie wyjątkowość twórczości Tuwima oraz czy zdołali „przenieść” w procesie przekładu wspomniane realia do świata czytelnika hiszpańskojęzycznego. Zaproponowane badanie realizowane jest w oparciu o wybrane koncepcje przekładoznawcze, a także o rozważania na temat strategii poetyckiej Tuwima. Punktem wyjścia do naszego studium jest również dorobek translatorski samego poety oraz szereg spostrzeżeń wypracowanych na podstawie własnej praktyki translatorskiej, która opierała się na maksymalnej wierności wobec oryginału, idei „dominanty poetyckiej”, tj. uchwycenia i wydobycia najistotniejszej cechy tekstu, która będąc jego wyróżnikiem, powinna być zachowana w tłumaczeniu, oraz na odzwierciedleniu w jak najlepszy sposób prawdziwego charakteru oryginału. Efektem rozprawy będzie szczegółowy opis zależności, jakie zachodzą między wierszami Juliana Tuwima a ich przekładami na język hiszpański, co pozwoli na weryfikację, czy rozwiązania translatorskie podjęte przez tłumaczy świadczą o wychwyceniu i przeniesieniu specyficznych cech opisanej rzeczywistości. Ponadto, realizację badań nad przekładami poezji Tuwima na język hiszpański argumentuje fakt, iż do tej pory nie poświęcono temu zagadnieniu miejsca, co umożliwia szerokie spektrum rozważań zarówno nad tekstami, jak i nad ich autorem, którego poezja, w przeciwieństwie do twórczości innych polskich poetów, jest stosunkowo mało rozpowszechniona wśród hiszpańskojęzycznych czytelników. Warto także podkreślić, że dorobek translatorski Juliana Tuwima, porównując z dorobkiem poetyckim, również nie jest szeroko znany, co czyni zaproponowaną analizę, jak sądzimy, jeszcze ciekawszą z naukowego punktu widzenia.