Patologie organizacyjne i zarządzanie zmianą w organizacjach trzeciego sektora: studium przypadku transformacji Ruchu Obywatelskiego Vesna

Rozprawa podejmuje problematykę transformacji i zarządzania zmianą w organizacjach hybrydowych trzeciego sektora, funkcjonujących w obliczu silnej presji politycznej oraz przymusowej emigracji. Przedmiotem wnikliwego studium przypadku uczyniono Ruch Obywatelski Vesna, który w latach 2024-2025 przechodził radykalną przebudowę strukturalną. W badaniu zastosowano triangulację danych: przeanalizowano dokumenty zastane, przeprowadzono obserwację uczestniczącą oraz asynchroniczne wywiady, co pozwoliło na zidentyfikowanie głębokich patologii organizacyjnych. Zdiagnozowane dysfunkcje obejmowały między innymi przewlekłe rozmycie odpowiedzialności, ślepe przywiązanie do procedur demokratycznych, rozbieżność między deklaracjami a rzeczywistymi działaniami oraz paraliż decyzyjny. Wykazano, że w organizacjach zbudowanych na sprzeciwie wobec autorytaryzmu oddolne mechanizmy obronne oraz silne przywiązanie wolontariuszy do wypracowanych wcześniej zasad skutecznie blokują odgórne próby profesjonalizacji administracyjnej. W odpowiedzi na te problemy sformułowano zbiór praktycznych rekomendacji dla menedżerów sieci wolontariackich, w których zalecono odejście od klasycznych modeli zarządzania na rzecz bardziej elastycznego budowania struktur. Kluczowe wskazówki obejmują zastąpienie wyczerpujących debat plenarnych mniejszymi, ustrukturyzowanymi zespołami roboczymi, skrócenie planowania do krótkich etapów operacyjnych oraz odłożenie natychmiastowych zmian w statucie na rzecz testowania tymczasowych, elastycznych regulaminów. Zwrócono również uwagę na konieczność angażowania zewnętrznych mediatorów do rozwiązywania głębokich konfliktów ideowych oraz budowania kultury organizacyjnej poprzez wspólne omawianie zakończonych zadań zamiast narzucania odgórnych kodeksów dyscyplinarnych. Udowodniono ponadto, że zjawiska tradycyjnie uznawane za wskaźniki słabości, takie jak na przykład czasowe zamrożenie działalności struktur lokalnych, w realiach uchodźstwa politycznego stanowią przejaw najwyższej dojrzałości i zdolności do przetrwania. Skuteczne wprowadzanie zmian wymaga zatem zbalansowania dążeń do sprawności zarządzania z koniecznością dbania o moralną motywację uczestników, co ostatecznie pozwala chronić misję i najważniejsze wartości organizacji.

The thesis addresses the issues of transformation and change management in hybrid third-sector organizations operating in the face of strong political pressure and forced emigration. The Vesna Civic Movement, which underwent a radical structural reconstruction in the years 2024-2025, was made the subject of an in-depth case study. The study employed data triangulation: existing documents were analyzed, participant observation was conducted, and asynchronous interviews were carried out, which allowed for the identification of deep organizational pathologies. The diagnosed dysfunctions included, among others, chronic diffusion of responsibility, blind adherence to democratic procedures, decoupling between declarations and actual actions, and decision-making paralysis. It was demonstrated that in organizations built on opposition to authoritarianism, bottom-up defense mechanisms and volunteers' strong attachment to previously developed principles effectively block top-down attempts at administrative professionalization. In response to these problems, a set of practical recommendations for volunteer network managers was formulated, advising a departure from classic management models in favor of a more flexible structure building. Key guidelines include replacing exhaustive plenary debates with smaller, structured working groups, shortening planning to brief operational phases, and postponing immediate statutory changes in favor of testing temporary, flexible regulations. Attention was also drawn to the necessity of engaging external mediators to resolve deep ideological conflicts and building an organizational culture through joint review of completed tasks instead of imposing top-down disciplinary codes. Furthermore, it was proven that phenomena traditionally recognized as indicators of weakness, such as the temporary freezing of local structures' activities, represent a manifestation of the highest maturity and capacity for survival in the realities of political exile. Effective implementation of changes, therefore, requires balancing the pursuit of management efficiency with the need to sustain participants' normative motivation, ultimately protecting the organization's mission and core values.