Gedächtnisort oder Tourismusstätte? Konzentrationslager in der israelischen, deutschen und polnischen Literatur

Tematem niniejszej pracy jest literacka analiza motywu wycieczki, zarówno prywatnej, jak i służbowej, do byłych obozów koncentracyjnych i obozów zagłady znajdujących się na terenie Polski. W oparciu o wybrane przeze mnie teksty, które powstały w trzech różnych językach – hebrajskim, niemieckim oraz polskim, podejmuję próbę zrozumienia, jaką rolę odgrywały te miejsca w przeszłości oraz jaką funkcję spełniają współcześnie. Wspólnym punktem odniesienia omawianych przez mnie tekstów jest wizyta w muzeum w Auschwitz. Zestawiając różne perspektywy literackie, rozważam, w jaki sposób kształtuje się pamięć o Auschwitz oraz pozostałych obozach. Praca została podzielona na cztery części. W pierwszej, teoretycznej, przedstawiam obozy koncentracyjne jako muzea, miejsca pamięci oraz miejsca turystyczne. W kolejnych rozdziałach analizuję na podstawie literatury funkcje spełniane przez byłe obozy koncentracyjne. Odwołuję się do powieści Yishaia Sarida Potwór pamięci, w której autor przedstawia, w jaki sposób społeczeństwo izraelskie postrzega współcześnie byłe obozy koncentracyjne. W rozdziale trzecim analizuję również reportaż Reise an den Ort in Polen (Podróż do miejsca w Polsce) niemieckiej autorki Iris Haniki, która opisuje swoją podróż do Państwowego Muzeum w Oświęcimiu. W rozdziale czwartym przywołuję opowiadanie Tadeusza Różewicza Wycieczka do muzeum, w którym autor odnosi się do byłego obozu w Auschwitz oraz wycieczki grupy polskich turystów.

The subject of this work is a literary analysis of the motive of a trip, both private and business, to former concentration and extermination camps located in Poland. Based on the texts I have selected, which were written in three different languages – Hebrew, German and Polish, I attempt to understand what role these places played in the past and what function they fulfill today. The common point of reference for the texts I discuss is a visit to the Auschwitz museum. By comparing different literary perspectives, I consider how the memory of Auschwitz and other camps is shaped. The work is divided into four parts. In the first, theoretical part, I present concentration camps as museums, places of remembrance and tourist sites. In the following chapters, I analyze the functions fulfilled by former concentration camps based on literature. I refer to Yishai Sarid's novel ,,The Memory Monster”, in which the author presents how Israeli society perceives former concentration camps today. In the third chapter I also analyze the reportage ,,Reise an den Ort in Polen” by the German author Iris Hanika, who describes her journey to the Auschwitz State Museum. In the fourth chapter I cite Tadeusz Różewicz's short story ,,Wycieczka do muzeum”, in which the author refers to the former camp in Auschwitz and a trip by a group of Polish tourists.

Das Thema dieser Arbeit ist eine literarische Analyse des Motivs einer privaten und geschäftlichen Reise in ehemalige Konzentrations- und Vernichtungslager in Polen. Anhand der von mir ausgewählten Texte, die in drei verschiedenen Sprachen – Hebräisch, Deutsch und Polnisch – verfasst wurden, versuche ich zu verstehen, welche Rolle diese Orte in der Vergangenheit spielten und welche Funktion sie heute erfüllen. Der gemeinsame Bezugspunkt der von mir besprochenen Texte ist ein Besuch des Auschwitz-Museums. Durch den Vergleich verschiedener literarischer Perspektiven untersuche ich, wie die Erinnerung an Auschwitz und andere Lager geprägt ist. Die Arbeit ist in vier Teile gegliedert. Im ersten, theoretischen Teil stelle ich Konzentrationslager als Museen, Erinnerungsorte und Touristenattraktionen vor. In den folgenden Kapiteln analysiere ich die Funktionen ehemaliger Konzentrationslager anhand der Literatur. Ich beziehe mich auf Yishai Sarids Roman ,,Monster“, in dem der Autor darstellt, wie die israelische Gesellschaft ehemalige Konzentrationslager heute wahrnimmt. Im dritten Kapitel analysiere ich zudem die Reportage ,,Reise an den Ort in Polen“ der deutschen Autorin Iris Hanika, die ihre Reise zum Staatlichen Museum Auschwitz beschreibt. Im vierten Kapitel zitiere ich Tadeusz Różewiczs Erzählung ,,Ausflug ins Museum“, in der der Autor auf das ehemalige Lager Auschwitz und eine Reise einer Gruppe polnischer Touristen Bezug nimmt.