Gra o tron w Damaszku. Układ sił i rywalizacja o władzę w Syrii jako przejaw dynamiki pogranicza euroazjatyckiego

Praca analizuje rywalizację o władzę w Syrii po upadku rządów Baszszara al-Assada, ujmując ją jako część długotrwałego problemu syryjskiej państwowości oraz jako przejaw dynamiki pogranicza euroazjatyckiego. Głównym celem pracy jest wykazanie, że zmiana centrum politycznego w Damaszku nie oznacza automatycznego zerwania z wcześniejszymi mechanizmami rządzenia. Choć zmieniają się aktorzy, symbole i język legitymizacji, trwałe pozostają napięcia związane z monopolem przemocy, kontrolą terytorium, relacją centrum z peryferiami, bezpieczeństwem mniejszości oraz zależnością od zewnętrznych patronów. Analiza obejmuje długą genezę syryjskich struktur władzy: od późnoosmańskiego Bilad asz-Szam, przez mandat francuski i okres niepodległości, po ukształtowanie państwa bezpieczeństwa pod rządami Hafiza i Baszszara al-Assadów. Szczególną uwagę poświęcono temu, w jaki sposób historyczne doświadczenia wieloośrodkowości, administracyjnej fragmentacji, lokalnego pośrednictwa i zewnętrznej ingerencji wpływały na późniejsze modele sprawowania władzy. Wykazano, że system Assadów opierał się na centralizacji, aparacie bezpieczeństwa, patronażu, kontroli peryferii i zarządzaniu pluralizmem społecznym, lecz po 2011 roku uległ erozji wskutek militaryzacji konfliktu, rozpadu kontroli terytorialnej oraz internacjonalizacji wojny. W części dotyczącej okresu postassadowskiego analizie poddano kształtowanie się nowego centrum władzy wokół Ahmeda al-Sharaa i środowiska wywodzącego się z HTS, a także problemy dziedziczenia instytucji dawnego reżimu, reintegracji formacji zbrojnych, relacji z SDF, sytuacji południa kraju, odbudowy kontraktu społecznego oraz wpływu aktorów zewnętrznych. Wnioski prowadzą do stwierdzenia, że przyszłość Syrii pozostaje otwarta i może rozwinąć się w kierunku nowego autorytaryzmu, utrwalonej fragmentacji albo transformacji zależnej od zewnętrznych patronów. Ostatecznie praca dowodzi, że „gra o tron” w Damaszku jest nie tylko walką o władzę, lecz także sporem o to, czy Syria po Assadach zdoła stworzyć nowy model państwa, czy jedynie odtworzy dawne mechanizmy w zmienionej konfiguracji politycznej.

This study analyses the struggle for power in Syria following the collapse of Bashar al-Assad’s regime, framing it as part of the long-standing problem of Syrian statehood and as a manifestation of the dynamics of the Eurasian borderland. The main aim of the study is to demonstrate that a shift in the political centre in Damascus does not automatically signify a break with previous mechanisms of governance. Although the actors, symbols and language of legitimisation change, the tensions associated with the monopoly on violence, control of territory, the relationship between the centre and the periphery, the security of minorities and dependence on external patrons remain constant. The analysis covers the long history of Syrian power structures: from the late-Ottoman Bilad al-Sham, through the French Mandate and the period of independence, to the formation of a security state under the rule of Hafez and Bashar al-Assad. Particular attention is paid to how historical experiences of polycentricity, administrative fragmentation, local intermediation and external interference influenced subsequent models of governance. It was demonstrated that the Assad system was based on centralisation, the security apparatus, patronage, control of the periphery and the management of social pluralism, but after 2011 it eroded as a result of the militarisation of the conflict, the breakdown of territorial control and the internationalisation of the war. In the section on the post-Assad period, the analysis examines the emergence of a new centre of power centred on Ahmed al-Sharaa and a circle with roots in HTS, as well as the challenges of inheriting the institutions of the former regime, the reintegration of armed groups, relations with the SDF, the situation in the south of the country, the reconstruction of the social contract, and the influence of external actors. The conclusions lead to the assertion that Syria’s future remains open and may develop towards a new authoritarianism, entrenched fragmentation, or a transformation dependent on external patrons. Ultimately, the study demonstrates that the ‘game of thrones’ in Damascus is not merely a struggle for power, but also a dispute over whether post-Assad Syria will succeed in creating a new model of state, or merely reproduce the old mechanisms within a changed political configuration.