Pustynnienie Stepu Nogajskiego: wyzwania dla ekologii, stosunków etnicznych i samych Nogajów

W Stepie Nogajskim – obszarze geograficznym leżącym na rosyjskim Kaukazie Północnym – w czasach radzieckich funkcjonował system sezonowego wypasu. Bydło pasło się na stepie wiosną i jesienią, natomiast latem przeganiane było w doliny górskie. System ten upadł w praktyce w nowej Rosji, w teorii jednak wciąż funkcjonuje. W niniejszym artykule, napisanym na podstawie etnograficznych badań terenowych w Rejonie Nogajskim w Dagestanie oraz innych źródeł, przedstawiam daleko idące konsekwencje tej sprzeczności. Sezonowe pastwiska wskazują na specyficznie dagestańskie stosunki między różnymi grupami etnicznymi. Sankcjonują one też prawne i administracyjne paradoksy: oto Rejon Nogajski nie sprawuje zwierzchności nad 2/3 swojego terytorium. Wreszcie, zbyt ekstensywnie użytkowany step ulega erozji i pustynnieje. W artykule opisuję genezę tej złożonej sytuacji, a także sposoby, na które Nogajowie starają się ją zmienić. Bronię w nim tezy, iż pustynnienie stepu uwidacznia najważniejsze problemy społeczne Dagestanu: niezrównoważone relacje władzy, złożone stosunki etniczne, nierówności ekonomiczne i migracje zarobkowe, kryzys ekologiczny i korupcję.