Występowanie efektu ułatwienia dla kognatów dla dzieci jedno- i dwujęzycznych

Kognaty to słowa w dwóch lub więcej językach, które dzielą znaczenie, a ich forma ortograficzna i/lub fonologiczna jest podobna lub taka sama. Mogą mieć wspólną etymologię, być zapożyczeniami z jednego języka do drugiego lub być internacjonalizmami (Otwinowska, 2016). Zjawisko efektu ułatwienia dla kognatów, czyli ułatwiający wpływ statusu kognatu na przetwarzanie językowe, obserwujemy jako wyższą poprawność oraz krótsze czasy reakcji dla pozycji o charakterze kognatów niż dla niekognatów w zadaniach językowych. Ten efekt jest badany w kontekście dwujęzyczności, jako że może wspierać rozwój teorii na temat organizacji słownika mentalnego osób dwujęzycznych (Dijkstra i in., 2010). Celem poniższej pracy było rozważenie różnic w przetwarzaniu rzeczowników o statusie kognatu w kontraście do niekognatów przez polsko-norweskie dwujęzyczne dzieci w porównaniu do ich polskich i norweskich jednojęzycznych rówieśników. Przeanalizowałyśmy dane zebrane w projekcie PolkaNorski przy użyciu Międzyjęzykowych Zadań Słownikowych (Haman i in., 2015), które są narzędziem wyboru i nazywania obrazków służącym do pomiaru ekspresywnego oraz receptywnego słownictwa. CLT zostały stworzone z myślą o badaniu dzieci w wieku przedszkolnym w sposób umożliwiający porównanie wyników pomiędzy językami. W opisywanym badaniu jednojęzyczni uczestnicy wykonali polską lub norweską wersję CLT, a dwujęzyczni obie. W analizach uwzględniłyśmy dane zebrane w grupie 174 dzieci w wieku od 3 do 6 lat. Grupa dzieci dwujęzycznych (n = 58) została porównana z dwoma grupami dzieci jednojęzycznych (polskich, n = 58, oraz norweskich, n = 58). Przy użyciu formalnej procedury, z listy pozycji z polskiego i norweskiego CLT wybrałyśmy 14 polsko-norweskich i 12 norwesko-polskich kognatów, do których dopasowałyśmy grupy niekognatów. Wyniki pokazują, że poprawność u dzieci dwujęzycznych w obu częściach CLT jest wyższa dla kognatów niż dla niekognatów w ich niedominującym języku (norweskim). W zadaniu dotyczącym produkcji, przetwarzanie pozycji o charakterze kognatów przez dzieci dwujęzyczne jest szybsze w porównaniu do niekognatów w słabszym z ich języków. Zgodnie z przewidywaniami, efekt ułatwienia dla kognatów nie wystąpił u dzieci jednojęzycznych. Otrzymane wyniki wspierają stanowisko istnienia wspólnego słownika umysłowego (lub jego części) dla obu języków u osób dwujęzycznych.

Cognates are words in two or more languages that share a meaning and their orthographic and/or phonological form is similar or the same. They may share a common etymology, be borrowings from one language into another or be internationalisms (Otwinowska, 2016). The phenomenon of the facilitation effect for cognates, i.e. the facilitating effect of cognate status on language processing, is observed as higher accuracy and shorter reaction times for cognate items than for non-cognates in language tasks. This effect is being investigated in the context of bilingualism, as it may support the development of theory on the organisation of the mental vocabulary of bilinguals (Dijkstra et al., 2010). The aim of the present study was to consider differences in the processing of cognate versus non-cognate nouns by Polish-Norwegian bilingual children compared to their Polish and Norwegian monolingual peers. We analysed data collected in the PolkaNorski project using the Cross-Linguistic Lexical Tasks (CLT, Haman et al., 2015), which is a picture choosing and naming tool for measuring expressive and receptive vocabulary. The CLTs were designed to test pre-school children in a way that allows comparison of results between languages. In the study described here, monolingual participants completed either the Polish or Norwegian version of the CLT, and bilingual participants completed both. In the analyses, we included data collected from a group of 174 children aged 3 to 6 years. The group of bilingual children (n = 58) was compared with two groups of monolingual children (Polish, n = 58, and Norwegian, n = 58). Using a formal procedure, we selected 14 Polish-Norwegian and 12 Norwegian-Polish cognates from a list of items from the Polish and Norwegian CLT, to which we matched the non-cognate groups. The results show that accuracy in bilingual children in both parts of the CLT is higher for cognates than for non-cognates in their non-dominant language (Norwegian). In the production task, processing of cognate items by bilingual children is faster compared to non-cognates in the weaker of their languages. As expected, the facilitation effect for cognates did not occur in monolingual children. The results obtained support the position of the existence of a common mental vocabulary (or part of it) for both languages in bilinguals.