Polski system penitencjarny na tle europejskich standardów – analiza skuteczności więzienia jako narzędzia realizacji celów polityki bezpieczeństwa wewnętrznego państwa

Przedmiotem pracy jest analiza skuteczności więzienia jako narzędzia realizacji celów polityki bezpieczeństwa wewnętrznego państwa, na przykładzie polskiego systemu penitencjarnego, w perspektywie funkcjonowania modelu norweskiego, uważanego za jeden z najskuteczniejszych i najnowocześniejszych na świecie. Celem pracy jest analiza obecnego stanu polskiego więziennictwa, określenia wyzwań, z jakimi się mierzy oraz próba stworzenia rekomendacji dotyczących modernizacji systemu, uwzględniając wnioski płynące z badania własnego oraz wzorując się na rozwiązaniach modelu norweskiego. Przyjęto hipotezę badawczą uznającą, że polski system penitencjarny pomimo realizacji swoich podstawowych funkcji nie osiąga pełnej skuteczności w procesie resocjalizacji i zapobiegania recydywie, co jest rezultatem braku przemyślanych reform i niedostatecznych środków finansowych. Implementacja wybranych rozwiązań stosowanych w Norwegii mogłaby przyczynić się do zwiększenia efektywności polskiego więziennictwa oraz jego lepszego dopasowania do europejskich standardów. Celem zrozumienia mechanizmów wpływających na proces modernizacji polskiego więziennictwa przeprowadzono badanie własne opierające się na wywiadach z funkcjonariuszami Służby Więziennej. W badaniu posłużono się kwestionariuszem półustrukturyzowanego wywiadu pogłębionego. Analiza wskazała, że polski system penitencjarny znajduje się obecnie w fazie tranzycji paradygmatów. Reformy skupiają się na modernizacji infrastrukturalnej, a także rozwijaniu nowoczesnych rozwiązań, takich jak: sprawiedliwość naprawcza, domy przejściowe czy walka z cyfrowym wykluczeniem osadzonych, będących na obecnym etapie programami pilotażowymi. Mimo iż polskie więziennictwo w wielu kwestiach dorównuje standardom europejskim, to jednak istnieje szereg barier, z których najpoważniejszą stanowi różnica kulturowa i mentalnościowa, uniemożliwiająca przejście od paradygmatu punitywnego do readaptacyjnego oraz wdrażanie niektórych elementów modelu norweskiego.

The subject of this thesis is an analysis of prison effectiveness as an instrument of state internal security, based on the example of the Polish penitentiary system, in the context of the functioning of the Norwegian model, considered to be one of the most effective and modern in the world. The aim of this work is to analyze the current state of the Polish prison system, identify the challenges it faces, and attempt to develop recommendations for its modernization, based on the findings of the author’s own research and selected solutions adopted in the Norwegian model. The research hypothesis is that the Polish penitentiary system, despite fulfilling its basic functions, is not fully effective in the process of resocialization and recidivism prevention, resulting from a lack of well-thought-out reforms and insufficient funding. Implementing selected solutions used in Norway could contribute to increasing the efficiency of the Polish prison system and better aligning it with European standards. To understand the mechanisms influencing the process of modernizing the Polish prison system, a study was conducted based on interviews with Prison Service Officers. The study employed a semi-structured in-depth interview questionnaire. It appears that the Polish prison system is currently undergoing a paradigm shift. Reforms are focused on infrastructure modernization and development of modern solutions, such as restorative justice, transitional housing, and combating digital exclusion for inmates, which are currently pilot programs. Although the Polish prison system meets European standards in many respects, a number of barriers exist, the most significant of which are cultural and mental differences, which prevent the transition from a punitive to re-adaptive paradigm and the implementation of certain elements of the Norwegian model.