Aktualność dzieł Maxa Horkheimera. Kapitał kulturowy w Zmierzchu

Praca podejmuje problem aktualności wczesnej twórczości Maxa Horkheimera, ze szczególnym uwzględnieniem dzieła Zmierzch. Notatki z Niemiec (1931–1934). Jej celem jest ukazanie, w jaki sposób refleksje Horkheimera mogą być odczytywane w perspektywie współczesnej socjologii, zwłaszcza poprzez zestawienie ich z kategorią kapitału kulturowego Pierre’a Bourdieu. Autor analizuje Zmierzch jako przykład proto-teorii krytycznej, która łączy w sobie sprzeciw wobec bezstronności nauki, a jednocześnie wskazuje na kulturowe mechanizmy reprodukcji nierówności społecznych. Rekonstruując dotychczasową recepcję twórczości Horkheimera w Polsce autor proponuje nowe spojrzenie na jego wczesne dzieła. Szczegółowa lektura notatek Horkheimera pozwala dostrzec, że jego ujęcie społeczeństwa mieszczańskiego, edukacji i instytucji kultury stanowi próbę wyjścia poza czysto ekonomiczne czy polityczne wymiary władzy. Odnosząc się do różnych tradycji w obrębie historii idei autor traktuje pisma Horkheimera jako dialog z własną epoką oraz źródło inspiracji dla współczesnej refleksji nad społeczeństwem, kulturą i władzą symboliczną.

The study explores the contemporary relevance of Max Horkheimer’s early intellectual project, focusing particularly on “Dämmerung. Notizen in Deutschland”. Its central aim is to demonstrate how Horkheimer’s reflections – rooted in the turbulent context of the early 1930s – can be meaningfully interpreted within the framework of contemporary sociological theory. By placing Horkheimer’s observations in dialogue with Pierre Bourdieu’s concept of cultural capital, the analysis highlights the extent to which early critical theory anticipated later debates concerning the cultural reproduction of social hierarchies. By reconstructing the reception of Horkheimer's work in Poland to date, the author proposes a new perspective on his early works. A detailed reading of Horkheimer's notes reveals that his approach to bourgeois society, education, and cultural institutions is an attempt to go beyond the purely economic or political dimensions of power. Referring to various traditions within the history of ideas, the author treats Horkheimer's writings as a dialogue with his own era and a source of inspiration for contemporary reflection on society, culture, and symbolic power.