Poliwalencja i polisemia genius loci w wyobrażeniach mieszkańców. Na przykładzie Wrocławia

Rozprawa podejmuje tematykę "ducha", bądź "atmosfery" miejsca jako zjawiska socjologicznego. Podzielona jest na dwie części. Część teoretyczna składa się z trzech rozdziałów: 1) o koncepcjach przestrzeni w filozofii i ich konsekwencji dla socjologii i nauk pokrewnych; 2) o miejscu w filozofii i socjologii, a także w geografii humanistycznej, którą uważam za cenne uzupełnienie socjologii miasta i przestrzeni; 3) o genius loci jako zjawisku społecznym, zakończony roboczą hipotezą genius loci opartą o teorię łańcuchów rytuałów interakcyjnych Randalla Collinsa, wzbogaconą przeze mnie o elementy teorii miejsca pochodzące z prac klasyków geografii humanistycznej, zwłaszcza Yi Fu Tuana i Edwarda Relpha. Część druga jest opisem empirycznego testu postawionej hipotezy. Badanie polegało na przeprowadzeniu 27 wywiadów pogłębionych oraz pracy na przygotowanych przeze mnie mapach badawczych miasta. Uzyskane dane z wywiadów zostały zakodowane w programie MaxQDA, a mapy w programie QGIS. Analiza materiału pozwoliła na krytyczne zrewidowanie hipotezy roboczej i konkluzję, że oprócz samej energii emocjonalnej wywodzonej z teorii Collinsa, genius loci wymaga także procesów refleksyjnych pozwalających przepracować emocje i wpisać je w osobistą mapę miasta, a także w perspektywę historii miasta.

„Polyvalence and Polysemy of Genius Loci. Example of Wrocław” is a doctoral dissertation in field of sociology, specifically in a subfield of urban sociology. It deals with notion of genius loci, Latin for “spirit of a place” – a unique quality causing pleasant feelings stemming from certain places that draw people towards them. This quality tended to be seen as almost mystical, hence difficult to describe precisely. Places possessing (or rather – possessed by) genius loci tended to be seen as somehow magical due to presence of genius – a guardian spirit originating from ancient Roman mythology (however, phrase genius loci was popularized in lat 18 th century). In my thesis I tried to translate those notions and sensations to language of sociological theory. Dissertation itself is divided into two main parts. First one is consists of three chapters discussing philosophical notions of space, place and genius loci in sociological theories dealing with urban environment and its spatial dimension. This part concludes with a working hypothesis of how “spirit of place” can be understood in light of Randall Collins’ theory of chains of interaction rituals. Second part of the thesis is empirical and consists of two chapters: methodology and results of field research I conducted to test the aforementioned hypothesis.

In the beginning of theoretical part I discuss philosophical notions of space derived from theories of Isaac Newton, Godrfired Leibniz and Immanuel Kant, leaning myself to Kant's interpretation of space. From this understanding of space I derived notion of place, mostly inspired by humanistic geography of 1970’s. Place is also neglected in sociology, as it is seen as simple and obvious on the one hand, yet hard to describe and define on the other. Place is a limited fragment of space that has been “domesticated” by people due to being able to be associated with thoughts, meanings, memories and emotions. From those emotions stems what it called the “spirit of place”, which I interpreted as emotional energy tied to certain place thanks to past interactions that took place there and can be described and passed to others. Field research conducted in the city of Wrocław, which I chose because it has found itself within Polish borders relatively recently, so I assumed that it has not yet been fully incorporated in the Polish culture, so all spatial-societal phenomena would be more clearly visible there. The field research itself was meant to test this hypothesis, which in the end was partially proven, however some additional work to interpret it and reshape to accommodate empirical findings needed to be done.