Coaching: metoda, zawód, profesja? Profesjonalizacja środowiska zawodowego coachów w Polsce

Przedmiot prezentowanej pracy stanowi socjologiczna analiza procesu kształtowania się środowiska zawodowego polskich coachów. Podstawową kategorię analityczną stanowi tu profesjonalizacyjna triada: metoda → zawód → profesja, którą na podstawie przeglądu literatury przedmiotu można uznać za klasyczną ścieżkę uzawodowienia i profesjonalizacji. Triada ta wykorzystywana jest jako narzędzie analityczne zawierające Weberowskie punkty odniesienia, dzięki którym możliwe jest uchwycenie kierunku i „kamieni milowych” procesu kształtowania się środowiska coachów w Polsce. W pracy przedstawione są kolejne etapy kształtowania się środowiska zawodowego coachów oraz omówione poglądy coachów odnośnie potrzeby dalszej profesjonalizacji i możliwych scenariuszy przebiegu tego procesu. W pracy dokonano ponadto rekonstrukcji ideologii zawodowej budowanej przez środowisko polskich coachów ze wskazaniem na przewijające się w niej aspiracje do osiągnięcia przez coaching statusu nowej profesji. Ważnym wymiarem jest tu autokreacja coachingu jako zawodu pomocowego, choć usługi pomocowo-rozwojowe, do których można zaliczyć coaching, tylko częściowo wpisują się w deontologiczne ramy profesjonalnego pomagania. Praca została podzielona na sześć części, ustrukturyzowanych w formie rozdziałów. W rozdziale pierwszym przedstawiono, czym jest coaching i jak jest rozumiany przez przedstawicieli różnych dyscyplin w ramach nauk społecznych. Rozdział ten zawiera ponadto przegląd stanu badań nad coachingiem, ze szczególnym uwzględnieniem tematyki jego uzawodowienia i profesjonalizacji. Rozdział drugi to próba rekonstrukcji społecznej historii coachingu w Polsce. Zawiera on analizę dynamiki kształtowania się polskiego środowiska zawodowego coachów. Za datę rozpoczęcia tego procesu przyjmuje się rok 1998, a rozważania kończą się na roku 2018. Socjologiczne ukierunkowanie rekonstrukcji kształtowania się środowiska zawodowego było możliwe dzięki wykorzystaniu koncepcji naturalnej historii problemu społecznego. Jest to inspiracja w pełni uprawniona, korzystali z niej klasyczni badacze procesów profesjonalizacji, w tym Harold L. Wilensky. Rozdział trzeci zawiera przegląd koncepcji zawodu i profesji oraz charakterystykę procesów uzawodowienia i profesjonalizacji z perspektywy socjologicznej. W rozdziale tym wskazano, że w krajach anglojęzycznych studia nad uzawodowieniem i profesjonalizacją doprowadziły do wykształcenia się odrębnej subdyscypliny socjologicznej: socjologii profesji, podczas gdy w Polsce studia te rozwijane są w ramach socjologii pracy i socjologii zawodu. Rozdziały czwarty i piąty poświęcone są analizie materiału zebranego w toku rozmów z coachami, którym nadano formę indywidualnych wywiadów pogłębionych. Zamieszczono w nim również notę metodologiczną. Prezentacja materiału empirycznego ustrukturyzowana jest Coaching: metoda, zawód, profesja? Profesjonalizacja środowiska zawodowego coachów w Polsce, ISNS UW, 2019 2 w pięć sekcji tematycznych: znaczenie pojęcia „profesjonalny coach”, relacje coachingu z innymi zawodami, powstawanie specjalizacji w obrębie zawodu, rozpoznawalność i prestiż coachów oraz adresatów usług coachingowych. Rozdział szósty zawiera podsumowanie wyników badań własnych. Podjęto w nim ponadto próbę rekonstrukcji ideologii zawodowej coachingu, a także zawarto charakterystykę obrazu klientów coachingu w oczach coachów oraz poglądów coachów na temat znaczenia organizacji branżowych. Materiał empiryczny analizowany i cytowany w pracy pochodzi z różnych wzajemnie uzupełniających się źródeł. Najważniejszym są tu – przeprowadzone od czerwca do końca października 2018 roku – 34 wywiady indywidualne z doświadczonymi polskimi coachami. Ważnym źródłem są też zgromadzone w ramach kwerendy źródłowej materiały o coachingu. Kwerenda ta objęła bowiem nie tylko literaturę przedmiotu (pozycje w języku polskim, angielskim i niemieckim), ale także materiały wytworzone przez polskie środowisko coachingowe. Źródłem uzupełniającym, umożliwiającym zebranie wiedzy kontekstowej, była obserwacja uczestnicząca obejmująca wybrane wydarzenia organizowane w tym środowisku zawodowym przez podmioty branżowe.