Skuteczność komunikacji specjalistycznej realizowanej za pomocą stron WWW

Nazywanie Internetu środkiem masowej komunikacji jeszcze przed dziesięcioma laty miało tyle samo zwolenników, co przeciwników. Z niemałym niepokojem podchodzono do spełniania przezeń funkcji przypisywanych innym mediom (informacyjnej, fatycznej i eskapistycznej), co rodziło wiele dyskusji wokół istoty Internetu – dywagowano czy jest to informowanie, czy tworzenie i utrzymywanie relacji. Rozwiać je mogły badania pragmalingwistyczne, polegające na analizowaniu tekstów, a w zasadzie gatunków polimedialnych powstałych na zasadzie „splotów cyfrowych”, które wymusiły powstanie nowej dziedziny, jaką stał się tekst sieciowy, czyli hipertekst. Celem niniejszej pracy jest próba analizy skuteczności komunikacyjnej wybranych stron www w drodze analizy zależności pomiędzy elementami triady „rodzaj aktu mownego – sposób tekstowej realizacji – siła performatywna”.
Dysertacja podzielona została na dwie części. Część pierwsza jest częścią teoretyczną, w której omawiam podstawy teoretyczne rozprawy. Część druga jest częścią poświęconą analizie przeprowadzonych badań. Rozprawę wieńczy omówienie sformułowanych wniosków. Rozdział pierwszy związany jest z lingwistycznymi aspektami poruszanymi w dysertacji. Pierwsza część tegoż rozdziału poświęcona jest zagadnieniu komunikacji specjalistycznej, druga przywołuje teorię aktów mowy, która koresponduje w zakresie pragmatycznym z tematyką niniejszej pracy, trzecia dotyczy koncepcji równoczesnego przetwarzania językowego, natomiast końcowa część rozdziału zawiera charakterystykę najistotniejszych aspektów relacji tekst-obraz, a także hipertekstu. Drugi rozdział – informatyczne podstawy badań, jest analizą terminów i informacji związanych głównie z interakcją człowieka z komputerem oraz architekturą informacji. Traktuje on również o stronie internetowej jako o nośniku komunikatów istniejącym w przestrzeni wirtualnej. Rozdział trzeci zawiera zarys historyczny użycia okulografu oraz przykłady zastosowania tego wynalazku na przełomie lat, w różnego rodzaju badaniach związanych z użytecznością, lingwistyką i informatyką. Część badawcza składa się z czterech podrozdziałów, w których kolejno zostały opisane: metodologia pracy i dwa etapy eksperymentu, z których pierwszy poświęcony został analizie strony przed wprowadzeniem zmian, zaś drugi po wprowadzeniu zmian. Część tę zamyka podrozdział zawierający podsumowanie eksperymentu zawierające wnioski aplikatywne. W bibliografii rozprawy zostały ujęte zarówno dzieła cytowane, jak i inne prace wykorzystane w trakcie tworzenia rozprawy. Niniejsza rozprawa opiera się przede wszystkim na antropocentrycznej teorii języka w ujęciu F. Gruczy oraz antropocentrycznych badaniach nad językami specjalistycznymi w ujęciu S. Gruczy), J. Lukszyna, M. Olpińskiej-Szkiełko i innych. Równie istotne miejsce zajmują: teoria aktów mowy w ujęciu J. L. Austina, koncepcja czynności mowy J. R. Searle’a, mające swoje początki w koncepcji znaku Ch. W. Morrisa. Przywołane przeze mnie zostały również: koncepcja równoczesnego przetwarzania językowego G. Rickheita, która opiera się na teorii produkcji mowy W. J. M. Levelta oraz reguły konwersacyjne P. Grice’a. Charakteryzując relację tekst-obraz bazuję na założeniach E. Żebrowskiej oraz P. Szerszenia dotyczących hipertekstów. Część związana z architekturą informacji oparta jest przede wszystkim na tezach L. Rosenfelda i P. Morville’a. Przedmiotem badania były strony portalu http://geekclub.pl/ dedykowanego programistom, których zainteresowania zawodowe powiązane są z firmą Microsoft. Badana grupa informatyków składała się z dwóch rodzajów użytkowników strony: nowicjuszy oraz stałych gości strony.
Badanie składało się z dwóch części: 1.) badania ankietowego oraz 2.) badania okulograficznego. U podstaw zastosowania okulografii leży przekonanie, iż ruchy gałek ocznych motywowane są zachodzącymi w mózgu osoby badanej procesami mentalnymi (kognitywnymi). W konsekwencji, na podstawie analizy ruchu gałek ocznych badanego można dokonać rekonstrukcji tych procesów, czyli sformułować hipotezy dotyczące procesów mentalnych (kognitywnych), które zachodzą w jego mózgu. Obie metody badań zostały zastosowane zarówno przed wprowadzeniem zmian na witrynie, jak i po ich wprowadzeniu. Taka procedura pozwoliła na zweryfikowanie trafności wniosków aplikatywnych, jak również umożliwiła udoskonalenie wstępnych założeń dotyczących modelu konstruowana komunikatów oraz sposobów ich realizowania na stronach www.

The objective of the thesis is to examine the effectiveness of the communication for special purposes by analysing the relations between a speech act – its language (and non-language) realization and its „performative force”.

The basis of the thesis is the anthropocentric language theory by F. Grucza, communication for special purposes assumptions by S. Grucza derived from it, speech acts theory by J. L. Austin along with cooperative principle and conversational maxims by P. Grice, and finally the interactive language production model by G. Rickheit presenting conceptualisation, formulation and articulation phases as an interactive process.

The first part is devoted to all the above-mentioned linguistic aspects of the dissertation, the second touches upon the matter of Information Architecture definition. The theoretic part is closed by the eye tracking chapter which covers the short history of eye tracking research and presents different results of the linguistic and commercial studies. It also gives an overview of the main eye tracking centres and subjects of interest in Poland.

Second part shows the methodology, conditions, participants etc. of the research and presents the results of the study. The thesis is closed by the conclusions drawn by the author of it.

The main conclusions are: 1.) When it comes to the communication act (between specialists) in the Internet it can include both language an non-language elements, especially when it comes to the websites, which contain a lot of different kinds of meaningful illustrations. This is directly connected to the information noise phenomenon and makes examining the Information Architecture so important. 2.) Communication via webpages can be effective or ineffectual – the first situation happens when the producer’s communication objectives are achieved – the recipient understands the producer’s intention and acts in an intended way. This is possible when: a.) the factors connected with the language for specific purposes are taken into consideration e.g. the quality of the producer’s and recipient’s language and the context of communication act, b.) when the process of language production is conducted in a proper, interactive way and c.) when the so called Grice’s maxims and the cooperative principle are obeyed. 3.) The analyse can and should be conducted by the experimental and traditional methods such as eye tracking method followed by an interview (and proceeded by a survey if possible since the survey can give and interesting view on the data collected). Combining different methods can give broad and thorough perspective on the results of the study. Eventually, special attention is focused on the suggestions for future studies.