Fantasy na zielono? Światy wyobrażone w ujęciu ekokrytycznym

Tematem pracy jest literatura fantasy postrzegana jako gatunek ekologicznie zaangażowany, który może kształtować odpowiedzialne postawy wobec środowiska naturalnego w społeczeństwie. W części teoretycznej zostały omówione najważniejsze założenia ekokrytyki, która dąży do przełamania antropocentrycznego modelu postrzegania rzeczywistości na rzecz perspektywy biocentrycznej, odrzucającej uprzywilejowaną pozycję człowieka w ekosystemie. Zajmuje się analizą tekstów kultury pod kątem sposobów opisywania natury, wskazując na ewolucję jej przedstawień od sielankowych do apokaliptycznych. Z ekokrytyki wynikają konkretne praktyki twórcze, takie jak udziwnienie czy hiperprzyczynowość, które służą tworzeniu zielonych, ekopoetyckich narracji. W powyższym ujęciu przeanalizowano powieści „Władca pierścieni J.R.R. Tolkiena oraz „Krucze pierścienie Siri Pettersen, co pozwoliło ukazać spekulatywny potencjał literatury fantasy w zakresie konstruowania scenariuszy przyszłości oraz obrazowania skutków degradacji środowiska naturalnego. Do pracy dołączono także część artystyczną, która zawiera autorskie opowiadanie fantasy, realizujące wybrane tendencje współczesnej ekopoetyki. Refleksja nad tymi tekstami pozwoliła uwidocznić znaczenie światów wyobrażonych jako przestrzeni uwrażliwiających na problem kryzysu ekologicznego.

This thesis explores fantasy literature as an ecologically engaged genre capable of fostering responsible attitudes toward the natural environment within society. The theoretical section outlines the key principles of ecocriticism, an approach that seeks to move beyond an anthropocentric model of perceiving reality in favour of a biocentric perspective that rejects humanity’s privileged position within the ecosystem. It examines cultural texts through the lens of their representations of nature, tracing the evolution of these portrayals from pastoral to apocalyptic modes. Ecocriticism also gives rise to specific creative practices, such as defamiliarization and hypercausality, which contribute to the construction of green, ecopoetic narratives. Within this framework, The Lord of the Rings” by J.R.R. Tolkien and The Raven Rings” by Siri Pettersen are analyzed, demonstrating the speculative potential of fantasy literature to construct alternative visions of the future and to depict the consequences of environmental degradation. The thesis also includes a creative component consisting of an original fantasy short story that engages with selected tendencies of contemporary ecopoetics. The analysis of these texts underscores the significance of imagined worlds as spaces that cultivate ecological awareness and heighten sensitivity to the challenges posed by the ongoing environmental crisis.