Polish Subtitles for the movie Taxi Driver: Challenges in Translating Culturally Significant Items

Niniejsza praca analizuje strategie zastosowane w polskich napisach do filmu Taxi Driver (1976), koncentrując się na tłumaczeniu aspektów kulturowych (culture-specific items, CSIs). Celem badania jest ustalenie, czy zastosowane przekłady wykazują tendencję do strategii udomowienia, zgodnie z typologią zaproponowaną przez Javiera Franco Aixelę (1996).

W częściach teoretycznych omówiono kluczowe zagadnienia z zakresu translatoryki, przekładu audiowizualnego (AVT) oraz trudności związanych z tłumaczeniem CSIs. Szczególną uwagę poświęcono ograniczeniom technicznym charakterystycznym dla napisów — takim jak ograniczenia przestrzenne, czasowe i semiotyczne — które wpływają na decyzje tłumacza. Analiza opiera się na wybranych przykładach zaczerpniętych z polskiego wydania DVD filmu, sklasyfikowanych według procedur Aixeli. Zastosowane strategie to m.in. neutralizacja, substytucja kulturowa, usunięcie oraz twórcze dodanie (autonomous creation). W większości przypadków tłumacz modyfikuje lub eliminuje odniesienia kulturowe, aby zwiększyć zrozumiałość i naturalność przekładu dla polskiego odbiorcy, często kosztem utraty specyfiki kulturowej. Wyniki analizy potwierdzają hipotezę, że strategie udomowienia dominują w badanym materiale. Oddzielna sekcja poświęcona jest przykładom niezwiązanym bezpośrednio z CSIs, takim jak kompensacja i adaptacja tonu. Przykłady te ukazują szersze kompetencje tłumacza w zakresie przekładu audiowizualnego oraz jego wrażliwość na kontekst, rejestr i funkcję wypowiedzi.

Wnioski sugerują, że analizowane napisy stanowią nie tylko przekład językowy, ale również akt adaptacji kulturowej, uwarunkowany ograniczeniami technicznymi i oczekiwaniami widza. Podejście tłumacza ukazuje złożoność zadania, jakim jest zachowanie sensu w przekładzie międzykulturowym w formacie audiowizualnym.

This thesis investigates the strategies used in the Polish subtitles for Taxi Driver (1976), focusing on the translation of culture-specific items (CSIs). The aim is to assess whether the translation reflects a preference for domestication, in line with Javier Franco Aixelá’s (1996) taxonomy of translation procedures.

The theoretical chapters introduce key concepts from translation studies, audiovisual translation (AVT), and the specific challenges of translating CSIs. Special attention is given to spatial, temporal, and semiotic constraints inherent in subtitling, which often influence the translator’s decisions. The analysis draws on selected examples from the Polish DVD version of the film, categorized using Aixelá’s procedures. These include strategies such as neutralisation, cultural substitution, deletion, and autonomous creation. In the majority of cases, the translator modifies or removes cultural references to improve accessibility and naturalness for the Polish viewer, often at the expense of cultural specificity. The analysis supports the hypothesis that domestication strategies dominate in the subtitles. Additionally, a separate section discusses non-CSI examples, such as compensation and condensation, to highlight the translator’s broader AVT competence. These instances reflect a consistent focus on clarity, character voice, and pragmatic function.

The findings suggest that subtitling in this case serves not only as linguistic mediation but as cultural adaptation, shaped by both technical constraints and audience expectations. The translator’s approach reflects the complex task of preserving meaning across languages, cultures, and audiovisual formats.