Prawo zwierząt do dobrej śmierci. Eutanazja zwierząt w prawie polskim i jej aksjologiczne podstawy.

Prawna dopuszczalność uśmiercania i eutanazji zwierząt należy do najtrudniejszych zagadnień współczesnej ochrony zwierząt. Poszanowanie życia i dobrostanu istot zdolnych do odczuwania cierpienia powinno być podstawowym obowiązkiem władz publicznych. Tezą pracy jest, że choć w polskim prawie istnieją rozwiązania przypominające eutanazję zwierząt, to w praktyce pełnią one głównie funkcję instrumentalną wobec interesów człowieka, nierzadko ukrywając naukową lub gospodarczą eksploatację. W analizie wykorzystano metody formalno‑dogmatyczną, aksjologiczną, historyczno‑opisową. Ustalono, że zasada ochrony dobrostanu ma w polskim prawie systemowe pierwszeństwo przed ochroną życia, co prowadzi do nadużyć. Dotyczy to zwłaszcza traktowania pojęcia „konieczności bezzwłocznego uśmiercenia” i innych wyjątków od zakazu zabijania jako eufemizmów dla działań motywowanych wygodą lub względami ekonomicznymi. Wskazano, że budowa spójnego systemu ochrony zwierząt wymaga precyzyjnego zdefiniowania eutanazji w oparciu o standardy wyznaczone przez teorie Petera Singera i Toma Regana, zgodnie z którymi dobra śmierć jest aktem podejmowanym wyłącznie w interesie nieuleczalnie cierpiącego zwierzęcia. Jednocześnie wskazano, że obowiązujące regulacje wciąż nie nadążają za współczesnymi standardami etycznymi i naukową wiedzą o zdolnościach kognitywnych i doznaniowych zwierząt. W każdym wypadku, przez wzgląd na dobrostan i godność zwierząt jako podmiotów życia, wyeliminowanie ich instrumentalnego uśmiercania powinno stać się priorytetem władz publicznych w nadchodzących latach.

The legal admissibility of the killing and euthanasia of animals is one of the most challenging issues in contemporary animal welfare. Respect for the life and well-being of sentient beings should be a fundamental obligation of public authorities. The thesis of this work is that although Polish law contains provisions resembling animal euthanasia, in practice they primarily serve an instrumental function in relation to human interests, often concealing scientific or economic exploitation. The analysis employs formal-dogmatic, axiological, and historical-descriptive methods. It was established that the principle of protecting animal welfare takes systemic precedence over the protection of life in Polish law, which leads to abuses. This applies in particular to the treatment of the concept of “necessity of immediate euthanasia” and other exceptions to the prohibition on killing as euphemisms for actions motivated by convenience or economic considerations. It was pointed out that building a coherent system of animal protection requires a precise definition of euthanasia based on the standards set by the theories of Peter Singer and Tom Regan, according to which a good death is an act undertaken solely in the interest of an incurably suffering animal. At the same time, it was noted that current regulations still lag behind contemporary ethical standards and scientific knowledge regarding the cognitive and sensory capacities of animals. In any case, for the sake of the welfare and dignity of animals as living beings, eliminating their instrumental killing should become a priority for public authorities in the coming years.