Kobiety na uniwersytety. O rolach społecznych kobiet w wiejskiej społeczności Sudanu

Celem pracy jest przedstawienie wniosków i refleksji z badań terenowych przeprowadzonych jesienią 2021 r. w regionie IV Katarakty nad Nilem we wsiach Az-Zuma oraz Tanqasi w Sudanie. W oparciu o obserwację uczestniczącą i kilkanaście pogłębionych wywiadów z kobietami różnych pokoleń (przy wsparciu tłumaczki) analizuję, jak dostęp do edukacji – zwłaszcza dziewcząt – zmienia role płciowe, decyzje małżeńskie i trajektorie rodzinne. Kontekst stanowią dwie sąsiadujące, lecz odmienne społeczności: rolnicza, względnie zamożniejsza Shaiqiya oraz uboższa, postnomadyczna Hawawir, co pozwala uchwycić zróżnicowane ścieżki zmiany. Analizując wyniki badań dochodzę do wniosku, że wśród Shaiqiya edukacja ma wysoki prestiż i sprzyja późniejszym małżeństwom oraz większej sprawczości wyboru partnera, podczas gdy wśród Hawawir utrwalone wzory trwają. Możemy jednak zaobserwować zmiany dotyczące zainteresowania edukacją dzieci, co jest związane z podjęciem osiadłego trybu życia i większego dostępu do placówek oświatowych. Ramy analityczne w mojej pracy łączą hermeneutykę Hansa-Georga Gadamera (refleksję nad „przedsądami”) i krytykę postkolonialną z perspektywą antropologii edukacji; weryfikuję własne wyobrażenia o „kobietach-muzułmankach”, ujmując edukację nie tylko jako instytucję, lecz jako rodzinny „sposób myślenia” o przyszłości i narzędzie negocjowania norm płciowych.

The aim of this work is to present conclusions and reflections from fieldwork conducted in the fall of 2021 in the Fourth Cataract region of the Nile, in the villages of Az-Zuma and Tanqasi, Sudan. Based on participant observation and more than a dozen in-depth interviews with women of different generations (with the support of a translator), I analyze how access to education—especially for girls—is changing gender roles, marriage decisions, and family trajectories. The context is provided by two neighboring yet distinct communities: the agricultural, relatively wealthier Shaiqiya and the poorer, post-nomadic Hawawir, which allows for the capture of diverse paths of change. Analyzing the research results, I conclude that among the Shaiqiya, education is highly prestigious and promotes later marriage and greater agency in partner selection, while among the Hawawir, established patterns persist. However, we can observe changes in interest in children's education, which is related to the adoption of a sedentary lifestyle and greater access to educational institutions. The analytical framework in my work combines the hermeneutics of Hans-Georg Gadamer (reflection on “pre-judgments”) and postcolonial critique with the perspective of the anthropology of education; I verify my own notions of “Muslim women” by viewing education not only as an institution, but as a family “way of thinking” about the future and a tool for negotiating gender norms.