Rozrywki w środowisku Uniwersytetu Krakowskiego w świetle akt sądu rektorskiego z lat 1469-1537

Praca stanowi próbę szczegółowej charakterystyki form rozrywki w środowisku Uniwersytetu Krakowskiego w późnym średniowieczu i wczesnej nowożytności, na podstawie najstarszych zachowanych akt sądu rektorskiego z lat 1469–1537. Zastosowano metodę analizy jakościowej, uzupełnioną o perspektywę mikrohistoryczną. W definicji pojęcia „rozrywki” odwołano się do teorii socjologiczno–antropologicznych autorstwa J. Huizingi i R. Caillois, przy czym szczególnie istotna dla pracy jest typologia gier i zabaw zaproponowana przez tego drugiego. Analizie poddano zachowania studentów, bakałarzy oraz mistrzów uniwersyteckich, uwzględniając nie tylko same formy zabawy, lecz także ich kontekst: rytm życia codziennego, kalendarz akademicki oraz warunki bytowe. Podjęto również polemikę z niektórymi tezami utrwalonymi w literaturze przedmiotu (m.in. dotyczącymi studenckich obchodów oktawy św. Gawła). Wyodrębniono trzy główne kategorie rozrywek: popularne, intelektualne oraz patologiczne. Szczególne znaczenie przypisano rozrywkom intelektualnym, które jako charakterystyczne dla środowiska akademickiego, odróżniały je od większości innych grup społecznych średniowiecznego miasta.

This thesis offers a detailed examination of forms of entertainment within the community of the University of Kraków during the late Middle Ages and the early modern period, based on the oldest surviving records of the rector’s court from the years 1469–1537. The study employs a qualitative analysis method, complemented by a microhistorical perspective. The concept of “entertainment” is defined using sociological and anthropological theories developed by J. Huizinga and R. Caillois, with particular emphasis on the latter’s typology of games and play. The behaviors of students, bachelors, and university masters are analyzed, taking into account not only the forms of entertainment themselves but also their context: the rhythms of daily life, the academic calendar, and living conditions. The thesis also engages in critical dialogue with established scholarly interpretations (e.g., regarding student celebrations of the octave of St. Gall). Three main categories of entertainment are identified: popular, intellectual, and pathological. Special attention is given to the second category, which, being characteristic of the academic milieu, distinguished it from most other social groups in the medieval city.