Wpływ historii, z naciskiem na rzeź wołyńską, na kreowanie wizerunku Ukraińca przez górali podhalańskich oraz ich działanie pomocowe

Celem niniejszej pracy jest analiza wpływu pamięci zbiorowej o Zbrodni Wołyńskiej na postrzeganie uchodźców z Ukrainy przez mieszkańców Podhala, ze szczególnym uwzględnieniem miasta Nowy Targ oraz okolicznych wsi. Badania terenowe przeprowadzono w latach 2023–2024 w ramach Laboratorium Etnograficznego „Dynamika wyobrażeń społecznych. Polacy o Ukraińcach”, działającego przy Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego. Zastosowano przede wszystkim metodę wywiadów pogłębionych oraz obserwacji uczestniczącej, co umożliwiło uchwycenie niuansów lokalnych narracji i mechanizmów kształtujących społeczne wyobrażenia. Analiza materiałów empirycznych pozwoliła dostrzec, że pamięć o wydarzeniach historycznych – szczególnie o Zbrodni Wołyńskiej – pozostaje istotnym czynnikiem wpływającym na stosunek mieszkańców Podhala do współczesnych uchodźców z Ukrainy. W pracy zidentyfikowano silne nacechowanie emocjonalne oraz ideologiczne konstrukty pamięci zbiorowej, które często reprodukują narodowe narracje, stereotypy oraz pamięć ofiary. Jednocześnie badania ukazały zróżnicowanie postaw — pomimo istniejących uprzedzeń, wielu rozmówców wykazywało gotowość do niesienia pomocy, powołując się na wartości chrześcijańskie, doświadczenia historyczne własnych przodków oraz współczucie wobec ofiar wojny. W warstwie teoretycznej praca opiera się m.in. na koncepcjach pamięci kulturowej Jana i Aleidy Assmannów, pamięci komunikatywnej, oraz ideologizacji historii i narracji przeszłości. Szczególne miejsce zajmuje refleksja nad związkiem między pamięcią a tożsamością zbiorową, a także nad rolą państwowej polityki historycznej w kształtowaniu lokalnych wyobrażeń społecznych. Praca wpisuje się w szerszy dyskurs antropologiczny dotyczący funkcjonowania pamięci w kontekście migracji, konfliktu oraz tożsamości narodowej i lokalnej.

The aim of this thesis is to analyze how the collective memory of the Volhynia Massacre influences the perception of Ukrainian refugees among the inhabitants of the Podhale region, with a particular focus on the town of Nowy Targ and surrounding villages. The fieldwork was conducted between 2023 and 2024 as part of the Ethnographic Laboratory “The Dynamics of Social Imaginations: Poles on Ukrainians,” affiliated with the Institute of Ethnology and Cultural Anthropology at the University of Warsaw. The study employed in-depth interviews and participant observation, allowing for a nuanced understanding of local narratives and the mechanisms that shape social imaginaries. The analysis reveals that memory of historical events—especially the Volhynia Massacre—remains a key factor shaping attitudes toward contemporary Ukrainian refugees. Collective memory, often emotionally and ideologically charged, reproduces dominant national narratives, stereotypes, and victim-based identity constructs. At the same time, the fieldwork uncovered diverse perspectives. Despite the presence of prejudice and mistrust, many respondents expressed a willingness to help refugees, citing Christian values, empathy rooted in historical experience, and solidarity in the face of shared geopolitical threats. The theoretical framework draws on concepts of cultural and communicative memory (Jan and Aleida Assmann), the ideologization of history, and the role of memory in shaping collective identity. The thesis also reflects on the intersection between memory and state-sponsored historical policy, showing how public discourse can reinforce or challenge local attitudes. This work contributes to broader anthropological discussions on the role of memory in migration, national identity, and historical conflict in Central and Eastern Europe.