Feminativa im gegenwärtigen Deutschen und Polnischen. Eine sprachwissenschaftliche kontrastive Analyse ihres Gebrauchs in ausgewählten Reden von deutschen Bundespräsidenten und dem polnischen Präsidenten in den Jahren 2016-2024

W pracy omówiono temat feminatywów w języku polskim i niemieckim. W pierwszym rozdziale przedstawiono na podstawie fachowej literatury językoznawczej polskie i niemieckie definicje tego pojęcia. Temat został również omówiony w kontekście języka neutralnego pod względem płci, który w ostatnich latach jest szeroko dyskutowany w obu krajach. W rozdziale drugim autor poruszył aspekty z zakresu politolingwistyki i przedstawił przemówienie polityczne jako gatunek tekstu. W rozdziale trzecim przedstawiono różne środki językowe, w tym wzorce słowotwórcze (zwłaszcza mocję), które służą do tworzenia feminatywów. Zwrócono również uwagę na trudności związane z używaniem feminatywów w Polsce. W czwartym rozdziale przeanalizowano feminatywy na podstawie przemówień polskiego prezydenta i dwóch niemieckich prezydentów w latach 2016-2024. Analiza przeprowadzona przez autora wykazała, że feminatywy są częściej używane w języku niemieckim niż w języku polskim. Podczas gdy w Niemczech liczba używanych feminatywów rośnie z biegiem lat, w języku polskim nie można wykazać tendencji czasowych. W polskich przemówieniach dominowało użycie generycznych nazw męskich. Tylko sporadycznie pojawiały się feminatywy, co do pewnego stopnia utrudniało analizę. Niemieccy prezydenci używali również innych środków językowych, które miały służyć neutralnemu płciowo językowi. Chociaż debata na temat feminatywów jest szczególnie żywa w mediach, nie ma to większego wpływu na użycie żeńskich form osobowych w analizowanych tekstach. Analizy powinny być kontynuowane w następnych latach. Zgodnie z wyznaczonym celem zdecydowano się analizować wyłącznie przemówienia polityczne, które są publikowane dla szerokiego grona odbiorców. Można jednak zbadać również inne przemówienia. W niniejszej pracy poruszono również inne strategie, które mają na celu zwiększenie widoczności kobiet w języku. Ponieważ nie było to głównym przedmiotem analizy, należy rozważyć dalsze zajęcie się tym tematem. Z tego samego powodu zrezygnowano z przytoczenia badań, w których analizowano, jakie formy są preferowane przez kobiety w obu krajach i są łatwo rozpoznawalne.

The thesis explored the topic of feminatives in Polish and German. The first chapter presented the Polish and German definitions of the term. The explanations were grounded in linguistic theory. The topic was also discussed in the context of gender-neutral language, which has been widely debated in both countries in recent years. In the second chapter, the author touched on political-linguistic aspects by characterising political speech as a text genre. The third chapter presented various linguistic means, including word formation patterns (especially movierung), which serve to develop feminativa. Difficulties in the use of feminativa in Poland were also pointed out. Finally, in the fourth chapter, feminatives were analysed on the basis of speeches by a Polish president and two German federal presidents in the years 2016-2024. The analysis designed by the author showed that feminatives are used more frequently in German than in Polish. While the number of feminatives used in Germany has been growing over the years, no temporal trends can be identified in Polish. In the Polish speeches, the use of the generic masculine predominated. Feminatives appeared only sporadically, which made analysis somewhat difficult. German presidents, on the other hand, also used other linguistic technicques intended to promote neutral language. Although the debate about feminatives is particularly lively in the media, this currently has little influence on the use of female personal pronouns in these texts. The analyses will definitely be continued in the coming years. Aspects that were not taken into account in this work may also be included. In line with the objectives, it was decided to analyse only political speeches that were published as widely as possible. However, other speeches can also be examined. Other strategies aimed at making women more visible in language were also only touched upon in this work. As this was not the main subject of the analysis, further consideration should be given to this topic. For the same reason, no reference was made to studies that examined which forms are preferred by women in both countries and are easily recognisable.

In der Arbeit wurde das Thema von Feminativa im Polnischen und Deutschen nähergebracht. In dem ersten Kapitel wurden die polnischen und die deutschen Definitionen von dem Begriff dargestellt. Die Erläuterungen wurden in der sprachwissenschaftlichen Theorie verankert. Das Thema wurde auch im Kontext der geschlechtergerechten Sprache behandelt, die in den letzten Jahren weit in den beiden Ländern besprochen wird. Der Autor berührte im zweiten Kapitel politolinguistische Aspekte, indem die politische Rede als eine Textgattung gekennzeichnet wurde. Im dritten Kapitel wurden verschiedene sprachliche Mittel, darunter Wortbildungsmuster (vor allem Movierung), die der Herausbildung von Feminativa dienen, präsentiert. Es wurde auch auf Schwierigkeiten beim Gebrauch von Feminativa in Polen hingewiesen. Feminativa wurden letztendlich im vierten Kapitel anhand der Reden von einem polnischen Präsidenten und zwei deutschen Bundespräsidenten in den Jahren 2016-2024 analysiert. Die von dem Autor konzipierte Analyse zeigte, dass Feminativa häufiger im Deutschen als im Polnischen verwendet werden. Wobei in Deutschland die Anzahl von verwendeten Feminativa im Laufe der Jahre wächst, lassen sich keine zeitlichen Tendenzen in dem Polnischen aufweisen. In den polnischen Reden überwog das Gebrauch vom Generischen Maskulinum. Nur sporadisch traten Feminativa auf, was gewissermaßen die Analyse erschwerte. Die deutschen Präsidenten benutzten dagegen auch andere Sprachmittel, die der neutralen Sprache dienen sollten. Obwohl die Debatte über Feminativa besonders rege in den Medien ist, hat das zurzeit keinen großen Einfluss auf den Gebrauch von weiblichen Personenbezeichnungen in diesen Texten. Die Analysen sollen auf jeden Fall in den nächsten Jahren weitergeführt werden. Es können auch Aspekte, die in dieser Arbeit außer Acht gelassen wurden. Nach der Zielsetzung wurde entschieden, nur die politische Reden, die möglichst breit veröffentlicht werden, zu analysieren. Es können aber auch andere Reden untersucht werden. Auch andere Strategien, die Frauen in der Sprache sichtbarer machen sollen, wurden in dieser Arbeit nur angesprochen. Da es kein Hauptgegenstand der Analyse war, sollte es berücksichtigt werden, sich weiter mit diesem Thema zu beschäftigen. Aus dem selben Grund wurde es auf die Anführung von den Studien verzichtet, die untersuchten, welche Formen von den Frauen in den beiden Ländern bevorzugt werden und leicht erkennbar sind.