Ochrona środowiska w prawie rynków finansowych Unii Europejskiej

Polityka środowiskowa, a w jej ramach przede wszystkim klimatyczna, stała się jedną z kluczowych polityk Unii Europejskiej. Od niemal 3 lat Unia podejmuje zdecydowane działania legislacyjne, aby zrealizować postulaty określone w Europejskim Zielonym Ładzie, przedstawiającym strategię UE w dziedzinie środowiska i klimatu. Najbardziej doniosłym celem wynikającym z tego dokumentu jest osiągnięcie neutralności klimatycznej – obecnie cel ten został powtórzony w Europejskim Prawie o Klimacie. W tym zakresie kierunek działań Unii jest spójny z podjętymi przez nią zobowiązaniami prawno-międzynarodowymi, wynikającymi przede wszystkim z Porozumienia Paryskiego.

Wyzwaniem, które łączy się z realizacją strategii środowiskowej i klimatycznej Unii jest pozyskanie finansowania niezbędnego dla wykonania niezbędnych działań. Szacuje się, że transformacja UE w stronę gospodarki o modelu zrównoważonym będzie kosztować ok. 350 mld € rocznie do 2030 r. Ze względu na skalę tego przedsięwzięcia, niezbędna jest mobilizacja kapitału prywatnego – środki publiczne nie będą bowiem wystarczające, aby je zrealizować.

Sektor finansowy ma dwojaką rolę do odegrania w ramach unijnej transformacji związanej ze zrównoważonym rozwojem. Po pierwsze, aby mobilizowany kapitał mógł przyczynić się do realizacji celów środowiskowych i klimatycznych sformułowanych w aktach prawnych i dokumentach programowych Unii Europejskiej, należy stworzyć narzędzia, które umożliwią monitorowanie jego wydatkowania. Na przykład, jeżeli emitent zadeklaruje, że realizowany przez niego z pozyskiwanych środków projekt będzie miał korzystny wpływ na klimat i środowisko, powinien on raportować inwestorom o przebiegu związanych z przedsięwzięciem działań. Po drugie, konieczne jest zapewnienie odporności systemu finansowego Unii Europejskiej na materializację ryzyk związanych ze środowiskiem i klimatem. Zgodnie z opiniami zarówno badaczy tematu, jak i europejskich nadzorców rola tego typu ryzyk będzie rosnąć w przyszłości, a co więcej – mogą one odgrywać systemową rolę w gospodarce.

W odpowiedzi na przedstawione powyżej wyzwania Unia Europejska podejmuje zdecydowane działania legislacyjne w sferze zrównoważonych finansów. W ostatnich dwóch latach weszły w życie akty prawne, które m.in. wdrożyły unijny system klasyfikacji działalności gospodarczych zrównoważonych środowiskowo; wprowadziły nowe obowiązki raportowe z zakresu ESG dla wybranych przedsiębiorstw (zarówno finansowych, jak i niefinansowych); ustanowiły nowe obowiązki ostrożnościowe i operacyjne dla przedsiębiorstw sektora finansowego; a także wprowadziły do unijnego porządku prawnego nowe narzędzia dla inwestorów ułatwiające inwestycje w projekty z elementem zrównoważonym. Dalsze, kluczowe regulacje są na etapie przygotowań – planowane jest m.in. stworzenie europejskiego standardu zielonych obligacji. Pracom legislacyjnym towarzyszą zdecydowane działania unijnych nadzorców sektora finansowego, którzy w coraz szerszym zakresie zaczynają oczekiwać od nadzorowanych podmiotów brania pod uwagę w ich działalności kwestii związanych ze zrównoważonym rozwojem, a w szczególności ze środowiskiem i klimatem.

Za cel niniejszej pracy postawiłem zweryfikowanie wpływu, jaki mogą wywrzeć działania podejmowane przez Unię Europejską w dziedzinie zrównoważonych środowiskowo finansów na unijne prawo rynków finansowych. Zgodnie z moją hipotezą badawczą, którą weryfikowałem prowadząc badania, wpływ ten może być kluczowy i zmienić w przyszłości sposób podejmowania decyzji inwestycyjnych przez uczestników unijnych rynków finansowych tak, iż branie pod uwagę kwestii związanych ze środowiskiem i klimatem stanie się immanentnym elementem takich decyzji. Ochrona środowiska stałaby się tym samym jednym z podstawowych czynników, który uczestnicy rynków finansowych musieliby brać pod uwagę przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych (obok np. stopy zwrotu danego instrumentu lub strategicznego celu danej inwestycji).

Environmental and climate policy has become one of the EU’s most important ones. The European Union has undertaken decisive legislative action in order to implement the ideas set out in the European Green Deal. Achieving climate neutrality is key among EU’s goals - in line with international law commitments undertaken by the EU enshrined in the Paris Agreement.

The EU needs to secure financing necessary in order to fund its environmental and climate actions. It is estimated that around € 350 billion annually is needed until 2030 in order to facilitate sustainable transformation of the European economy. Due to the scale of this challenge, private capital must be raised, since public funding will not be sufficient.

The financial sector has a twofold role in facilitating the EU’s sustainable transformation. First, adequate tools must be created in order to monitor environmental spending. For example, when an issuer declares that a project for which funding is being raised contributes to an environmental or climate goal, we should ensure that he will report on its progress and that recourse may be taken if such progress is not satisfactory. Secondly, we must ensure that the EU financial system of the EU is resistant to environmental and climate risks. The role of such risks may increase in the future and they may play a systemic role in the European economy.

In order to address the above challenges, the EU has undertaken legislative actions in the field of sustainable finance. In the past two years, among others, a classification system for environmentally sustainable economic activities was created, new tools facilitating ESG investments and new operational and prudential requirements for financial institutions were introduced into the EU legal order. More important legislation is yet to come – e.g. regarding European green bond standard. Legislative actions are being accompanied by supervisory ones - EU financial regulators have started to explicitly require supervised entities to consider environmental and climate issues in their operations.

The goal of my dissertation is to examine the impact that the EU’s actions taken in the field of sustainable finance may have on the EU law of financial markets. My research hypothesis, which I verified in the course of my studies, is that this impact may be colossal and that in the future it may affect the way in which investment decisions are being made in the EU, so that environmental and climate considerations will become an indispensable element of such decisions.

In order to verify this hypothesis I have undertaken research in the following fields: First, I discussed sustainable finance considerations in the context of EU Treaty architecture – in order to verify whether EU primary law allows for the field of sustainable finance to develop. Secondly, I presented the political context of EU’s sustainable finance agenda in order to find out whether achieving it is feasible in the current political climate. Third, I analysed key legislation enacted by the EU in the field of sustainable finance. Fourth, I discussed in detail green bonds due to the role of this instrument in market practice and due to the EU’s plans to regulate it. Fifth, I reviewed actions undertaken by EU financial supervisors in order to build the resilience of financial sector to environmental and climate risks.