Kryzys uchodźczy na granicy polsko-białoruskiej - wybrane aspekty zawracania cudzoziemców do linii granicy państwowej

Praca skupia się na analizie problematyki zawracania cudzoziemców do linii granicy państwowej, tzn. praktyk w dyskursie publicznym nazywanych zwyczajowo „pushbackami”, w związku z kryzysem humanitarnym na granicach Polski, Litwy i Łotwy z Białorusią. Głównym celem pracy jest usystematyzowane przedstawienie podstawowych zasad związanych z ochroną osób objętych zakazem wydalania z terytorium państwa, omówienie przedmiotowego zagadnienia od strony naukowej oraz sformułowanie postulatów de lege ferenda, mogących w przyszłości przeciwdziałać stosowaniu środków naruszających prawa człowieka w Rzeczypospolitej Polskiej. W oparciu o ten zamiar w pierwszym rozdziale scharakteryzowano fundamentalną zasadę non-refoulement, zwracając szczególną uwagę na jej źródła obowiązywania, zakres podmiotowy i przedmiotowy. W drugim rozdziale treściwie przedstawiono polskie regulacje prawne związane z udzielaniem ochrony międzynarodowej, aby móc w dalszej części zestawić je z nielegalnymi działaniami podejmowanymi przez funkcjonariuszy służb mundurowych lub organy władzy publicznej. Następnie, w rozdziale trzecim, podjęto próbę zdefiniowania pojęcia „pushbacku”, dokonano oceny nowych przepisów w prawodawstwie litewskim, fińskim i polskim wprowadzonych z zamiarem usankcjonowania tego procederu, a także rozważono kwestię dopuszczalności wyjątków. Rozdział czwarty stanowi przegląd wybranych orzeczeń polskiej judykatury, które uzupełniono analizą najważniejszych wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Takie opracowanie badanego tematu pozwoliło na zamieszczenie w zakończeniu konkretnych propozycji zmian legislacyjnych, tak aby efektywna ochrona granic wiązała się jednocześnie z poszanowaniem podstawowych praw człowieka.

The work focuses on the analysis of the problem of returning foreigners to the state border line, i.e. the practice customarily referred to as 'pushbacks' in public discourse. The practice is analysed in relation to the humanitarian crisis on the borders of Poland, Lithuania and Latvia with Belarus. The main objectives of the work are to systematically present the basic principles related to the protection of persons subject to the ban on expulsion from the territory of the state, to discuss the issue in question from the scientific side and to formulate de lege ferenda postulates that could counteract the use of measures violating human rights in the Republic of Poland in the future. Based on this intention, the first chapter characterises the fundamental principle of non-refoulement, paying particular attention to its sources of validity, subjective and objective scope. The second chapter succinctly presents Polish legal regulations related to the granting of international protection in order to be able to compare them with illegal actions undertaken by uniformed services’ officers or public authorities. Then, in the third chapter, an attempt was made to define the concept of pushback, an assessment of new provisions in Lithuanian, Finnish and Polish legislation introduced with the intention of sanctioning this practice was made, and the issue of the admissibility of exceptions was considered. The fourth chapter is a review of selected rulings of Polish judicature, supplemented by an analysis of the most important judgments of the European Court of Human Rights and the Court of Justice of the European Union. Such an elaboration of the examined topic made it possible to include specific proposals for legislative changes in the conclusion, so that effective protection of borders would simultaneously entail respect for fundamental human rights.