Wewnątrzunijne BIT’y zawarte w latach 1991-2022 w świetle prawa Unii Europejskiej

Praca magisterska pt. „Wewnątrzunijne BIT-y zawarte w latach 1991-2022 w świetle prawa UE” podejmuje problematykę funkcjonowania dwustronnych umów o popieraniu i wzajemnej ochronie inwestycji (BIT) zawartych pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej. Celem pracy jest ukazanie genezy, ewolucji oraz obecnego statusu intra-EU BIT-ów w kontekście prawa unijnego oraz praktyki orzeczniczej Trybunału Sprawiedliwości UE. Analiza obejmuje trzy główne płaszczyzny. Po pierwsze, przedstawiono historyczny rozwój BIT-ów w Europie- od pionierskich umów zawieranych przez państwa Europy Zachodniej w latach sześćdziesiątych XX wieku, przez intensyfikację zawierania traktatów po 1991 roku, aż po działalność nowych państw członkowskich po rozszerzeniu Unii w 2004 roku. Szczególną uwagę poświęcono Niemcom jako najaktywniejszemu państwu w tym zakresie oraz Polsce, jako krajowi macierzystemu. Po drugie, praca omawia praktykę arbitrażową związaną z intra-EU BIT-ami, w tym liczne spory inwestycyjne wytaczane zarówno przeciwko państwom Europy Zachodniej, jak i Środkowo-Wschodniej. Wskazano na zróżnicowane doświadczenia poszczególnych krajów, od licznych pozwów, po marginalne. Również omówiono szczegółowo przypadek Polski. Po trzecie, analizie poddano przełomowe orzecznictwo TSUE, ze szczególnym uwzględnieniem wyroku w sprawie Achmea (C-284/16), który przesądził o niezgodności klauzul arbitrażowych w inra-EU BIT-ach z prawem Unii, jak i inne aspekty prawne omawianego tematu. Praca kończy się analizą stanu na 2022 rok, ukazując proces wygaszania BIT-ów wewnątrzunijnych i dyskusję nad alternatywnymi formami ochrony inwestorów w ramach prawa unijnego.

The master’s thesis entitled “Intra-EU BITs Concluded Between 1991 and 2022 in the Context of EU Law” addresses the issue of the functioning of bilateral investment treaties (BITs) concluded between the Member States of the European Union. The aim of the thesis is to present the origins, evolution, and current status of intra-EU BITs in the context of EU law and the case law of the Court of Justice of the European Union (CJEU). The analysis covers three main dimensions.

First, the thesis outlines the historical development of BITs in Europe – from the pioneering agreements concluded by Western European countries in the 1960s, through the intensification of treaty-making after 1991, up to the activities of the new Member States following the 2004 enlargement of the Union. Particular attention is devoted to Germany as the most active country in this field, as well as to Poland as the author’s home country. Second, the thesis discusses arbitral practice related to intra-EU BITs, including numerous investment disputes brought both against Western and Central-Eastern European states. It highlights the diverse experiences of individual countries, ranging from numerous claims to marginal involvement, with a detailed discussion of Poland’s case. Third, the thesis analyzes landmark CJEU case law, with particular focus on the judgment in Achmea (C-284/16), which determined the incompatibility of arbitration clauses in intra-EU BITs with EU law, as well as other legal aspects of the topic. The thesis concludes with an analysis of the situation as of 2022, showing the process of phasing out intra-EU BITs and the debate on alternative forms of investor protection within EU law.