Z krwi i z wyboru... Obraz relacji pokrewieństwa w Balladynie Juliusza Słowackiego

Celem pracy było przeanalizowanie typów relacji przedstawionych w Balladynie Juliusza Słowackiego. Wyodrębnione zostały kontakty oparte na więzach krwi, jak i pokrewieństwie duchowym. w rozprawie postawiono pytania: co ułatwia zacieśnienie relacji, a co uniemożliwia jej zawiązanie? Czym dla człowieka mogą być więzi rodzinne oraz czy istnieje taki rodzaj kontaktów, który może być trwalszy od genetycznego pokrewieństwa? Kluczowym kontekstem w powyższych badaniach były listy Słowackiego, w których przedstawiał on różne sposoby postrzegania więzi z bliskimi, a także sposób realizacji wątków rodzinnych obecny w dziełach innych poetów, takich jak Adam Mickiewicz czy Zygmunt Krasiński. Pierwszy rozdział zawiera analizę oczekiwań, jakie wiązano w XIX wieku z figurą ojca. Oprócz zaprezentowania najważniejszych literackich realizacji mężczyzn, zbadany został także portret Euzebiusza Słowackiego wyłaniający się z korespondencji poety. Drugi rozdział przedstawia, analogicznie, opis funkcji, które pełniły w epoce romantyzmu matki, a także ich literackich i kulturowych modeli (np. mit Matki-Polki). Dodatkowo przeanalizowany został sposób, w jaki autor stylizował w listach Salomeę Bécu, a co za tym idzie – więzy rodzinne. Przedstawione zostały także relacje poety z innymi bliskimi – ojczymem oraz przyrodnimi siostrami. W trzecim rozdziale zwrócono uwagę na psychologiczną złożoność postaci występujących w Balladynie. Fragment zawiera charakterystykę zastosowanego w utworze modelu rodziny, ze szczególnym wyróżnieniem kulturowo obciążonej figury wdowy. Przedstawia również skutki decyzji autora polegającej na rezygnacji z postaci ojca czy braci na rzecz ukazania domu prowadzonego przez kobiety. Rozdziały czwarty i piąty to analiza relacji siostrzanych (Aliny i Balladyny) oraz matki i córki (Wdowy i Balladyny). Oprócz wykazania przyczyn niemożności porozumienia się (takich jak instrumentalne traktowanie więzi czy odmienne priorytety), przedstawione zostały także konsekwencje zerwania relacji z najbliższymi osobami. Zbadany został również wpływ zaburzenia hierarchii w gospodarstwie na kontakty z krewnymi oraz na podejmowane przez tytułową bohaterkę wybory. W ostatnim rozdziale omówione zostały relacje Balladyny z mężem, Kirkorem i kochankiem, Kostrynem. Celem tego fragmentu było sprawdzenie, jak bohaterka spełnia się w małżeństwie, a jak w więzi opartej na pokrewieństwie duchowym i czy podobieństwo doświadczeń i charakterów może być wartością silniej wiążącą od więzów krwi. Rozdział zawiera również definicję pojęcia braterstwa wraz z literackimi realizacjami tego zagadnienia oraz przykładami obecnymi w korespondencji Juliusza Słowackiego.

The purpose of this paper is to analyze the types of relationships portrayed in Juliusz Słowacki’s Balladyna. Singled out are connections of blood and spirit. The dissertation poses the questions: what facilitates the strengthening of a relationship, and what prevents it? What can family ties be for a person, and whether a bond far more durable than blood relations can exist? The key aspect of the research were Słowacki's correspondence, in which he presented various ways of perceiving bonds with family together with methods of portraying relationships with parents applied by other poets, such as Adam Mickiewicz and Zygmunt Krasiński. The first chapter is an analysis of social expectations tied to the father figure in the 19th century. In addition to presenting the most important literary realizations of male characters, a study of Euzebiusz Słowacki, his image emerging from the poet’s correspondence, is concluded. The second chapter presents, analogically, a description of a mother’s role during the Romanticism, together with the literary and cultural models (such as the archetype of the Matka Polka – the Polish Mother). Additionally, the portrayal of Salomea Bécu in his letters, and consequently family ties, is analyzed. The poet's relationships with other close family members – his stepfather and half-blood sisters – were also presented. The third chapter’s focus point is the psychological complexity of the characters in Balladyna. This part includes a characterization of the family model used in the drama, with emphasis on the culturally complex character of a widow. Moreover, the chapter presents the consequences of the author’s choice to exclude the father figure or brothers in order to portray a household maintained by women. Chapters four and five are an analysis of sisterhood (Alina and Balladyna) and mother-daughter relationships (Balladyna and the Widow). Apart from establishing the reasons for the character’s inability to communicate (such as the instrumental treatment of family ties or differing priorities), the consequences of broken relationships with those closest to a person are presented as well. In addition that, the impact of household hierarchy disruption on family relations and the titular heroine’s choices is examined. The final chapter discusses the relationship between Balladyna and her husband, Kirkor, and her lover, Kostryn. The aim of this part was to examine how the heroine fulfills herself in marriage and in a relationship based on spiritual kinship. Additionally, the aim of this part is to determine whether similarity of life experiences and personalities can be a value binding more than that of blood ties. This chapter also contains the definition of brotherhood, together with its literary personification and examples found in Juliusz Słowacki’s correspondence.