Od systemu represji do modelu resocjalizacji – wpływ reform ustrojowych na funkcjonowanie więzień w Polsce po 1989 roku

Po 1989 roku w polskim systemie penitencjarnym zaszły istotne zmiany w kontekście odejścia od represyjnego modelu typowego dla rzeczywistości państw komunistycznych na rzecz systemu ukierunkowanego na humanizację oraz resocjalizację. Celem niniejszej pracy było przeanalizowanie i ocena przemian, jakie zaszły w systemie polskiego więziennictwa w wyniku transformacji ustrojowej zapoczątkowanej po upadku państwa komunistycznego. Praca miała także na celu ukazanie drogi, jaką przeszło więziennictwo – od systemu opartego na represji, izolacji i podporządkowaniu ideologicznym, do modelu znacznie bardziej humanitarnego, opartego na zasadach indywidualizacji i humanizacji kary, a także uwzględniającego prawa człowieka i resocjalizację osadzonych. W części badawczej, opierającej się na metodzie analizy dokumentów, porównano akta normatywne z okresu PRL i lat 90., uwzględniając także literaturę naukową. Problemy badawcze sformułowane w pracy koncentrują się głównie wokół zagadnień odnoszących się do charakterystyki systemu więziennictwa w PRL, analizy najważniejszych reform prawnych oraz rzeczywistych skutków tych reform. Praca podkreśla, że więziennictwo, choć wciąż wymagające zmian, przeszło długą drogę od narzędzia represji do instytucji kierującej się pojęciem resocjalizacji i poszanowaniem praw oraz godności człowieka.

After 1989, significant changes occurred in the Polish penitentiary system, marking a shift away from the repressive model typical of communist regimes toward a system oriented toward humanization and resocialization. The aim of this thesis was to analyze and evaluate the transformations that took place in the Polish prison system as a result of the political transition following the collapse of the communist state. The study also sought to trace the evolution of the penitentiary system – from a model based on repression, isolation, an ideological subordination to one that is substantially more humane, grounded in the principles of individualization, humanization of punishment, and respect for human rights and the resocialization of inmates. The research part of the thesis was based on document analysis and involved a comparative examination of legal acts from the PRL era and the 1990s, alongside relevant academic literature. The research problems formulated in the study focused primarily on the characteristics of the penitentiary system under communism, the analysis of key legal reforms, and the actual impact of these reforms. The thesis emphasizes that although the prison system in Poland still faces challenges, it has undergone a profound transformation – from a tool of repression to an institution guided by the principles of resocialization and the protection of human dignity and rights.