Rola miejsc trzecich w kształtowaniu zdrowia psychicznego młodych dorosłych

Współczesne tempo rozwoju technologicznego oraz urbanistycznego wiąże się z narastającym kryzysem zdrowia psychicznego i pogłębiającym się uczuciem samotności, które oddziałują znaczni na grupę młodych dorosłych. W dobie wciąż postępującej cyfryzacji życia codziennego, uberyzacji usług oraz rosnącej presji edukacyjno-zawodowej, osoby znajdujące się w fazie wczesnej dorosłości coraz częściej zmagają się z izolacją społeczną, lękiem oraz przebodźcowaniem. Historycznie odpowiedzią na te wyzwania były tzw. miejsca trzecie zdefiniowane przez Raya Oldenburga (1991) jako nieformalne, egalitarne przestrzenie spotkań, funkcjonujące poza domem (miejscem pierwszym) i środowiskiem pracy lub nauki (miejscem drugim). Obecnie jednak fizyczna infrastruktura społeczna ulega drastycznym transformacjom, ustępując miejsca architekturze wykluczenia oraz przestrzeniom silnie skomercjalizowanym.

Niniejsza praca licencjacka bada relację zachodzącą między częstotliwością oraz sposobem korzystania z przestrzeni społecznych a deklarowanym dobrostanem psychicznym osób w wieku od 18 do 29 lat.

W procesie badawczym wykorzystaną triangulację metodologiczną, pozwalającą na wieloaspektowe zbadanie zjawiska. Przeprowadzono sondaż diagnostyczny z wykorzystaniem techniki CAWI (Computer-Assisted Web Interview), w którym wzięło udział 106 respondentów. Uzyskane w ten sposób dane liczbowe zostały poddane analizie statystycznej w tym korelacji rangowych Spearmana. Materiał uzupełniono o analizę jakościową swobodnych wypowiedzi ankietowanych oraz wnioski płynące z obserwacji uczestniczącej w wybranych przestrzeniach miejskich.

Wyniki przeprowadzonych badań wykazały istotną statystycznie korelację pomiędzy fizyczną obecnością w miejscach trzecich a deklarowanym zadowoleniem z życia badanych. Regularne odwiedzanie przestrzeni takich jak kawiarnie, puby czy centra kultury wiąże się z rzadszym odczuwaniem subiektywnego braku towarzystwa oraz niższym poziomem izolacji społecznej. Jednocześnie dowiedziono, że aktywność w wirtualnych społecznościach, takich jak serwery Discord czy fora internetowe, nie przynosi analogicznych korzyści. Platformy cyfrowe ułatwiają sprawną komunikację i zrzeszanie się wokół wspólnych zainteresowań, jednak nie mają istotnego wpływu na poprawę ogólnego zadowolenia z warunków życia.

Analiza materiału jakościowego ujawniła kolejne braki i ograniczenia dotykające młodych ludzi w przestrzeni miejskiej. Wielokrotnie wskazywano, że rosnące koszty życia oraz presja konsumpcyjna wymusiły na badanych konieczność przeniesienia życia towarzyskiego do sfery prywatnej, co skutkowało oddolnym przekształcaniem mieszkań znajomych w nieformalne miejsca trzecie. Ponadto badanie uchwyciło zmianę w sposobie korzystania z przestrzeni publicznych. Współcześni młodzi dorośli w mniejszym stopniu poszukują miejsc do spontanicznych interakcji z nieznajomymi, a znacznie częściej oczekują przestrzeni oferujących wyciszenie, darmowy dostęp do internetu oraz możliwość biernego przebywania w bezpiecznym tłumie.

Wnioski płynące z pracy podkreślają, że fizyczne miejsca trzecie wciąż pełnią funkcję bufora ochronnego dla zdrowia psychicznego pokolenia Z. Jednak aby mogły one skutecznie przeciwdziałać kryzysowi samotności, konieczne jest wdrożenie zmian w polityce miejskiej i urbanistyce. Rekomenduje się odejście od projektowania opartego na wrogiej architekturze oraz komercjalizacji na rzecz tworzenia włączającej, ogólnodostępnej infrastruktury społecznej.

The rapid pace of modern technological and urban development is closely tied to a growing mental health crisis and deepening loneliness, which affect particularly young adults. With the constant digitization of daily life, the uberization of services, and increasing educational and professional pressure, people in early adulthood struggle more with social isolation, anxiety, and overstimulation. Historically, the answer to these challenges was found in third places defined by Ray Oldenburg (1991) as informal, egalitarian gathering spots outside the home (the first place) and work or school (the second place). Today, however, physical social infrastructure is drastically changing, giving way to hostile architecture and heavily commercialized spaces. This thesis explores the relationship between how young adults (aged 18–29) use social spaces and their self-reported mental well-being.

The research used methodological triangulation to look at the issue from multiple angles. A diagnostic CAWI (Computer-Assisted Web Interview) survey was conducted with 106 respondents. The resulting quantitative data underwent statistical analysis, including Spearman's rank correlations. This was supplemented by a qualitative analysis of the respondents' open-ended answers, along with conclusions drawn from participant observation in selected urban spaces.

The findings showed a statistically significant correlation between physically spending time in third places and self-reported life satisfaction. Regularly visiting cafes, pubs, or cultural centers is linked to a lower sense of social isolation and feeling lonely less often. At the same time, the study proved that being active in virtual communities, like Discord servers or online forums, does not offer the same benefits. While digital platforms make it easy to communicate and connect over shared interests, they do not significantly improve overall life satisfaction.

Analyzing the qualitative data revealed further challenges young people face in urban spaces. Many respondents pointed out that the rising cost of living and pressure to spend money forced them to move their social lives into private spaces, turning friends apartments into informal third places. The study also noted a shift in how public spaces are used. Today's young adults are less likely to look for spontaneous interactions with strangers. Instead, they usually expect quiet areas with free internet access where they can simply sit and be passively present in a safe crowd.

Ultimately, the thesis concludes that physical third places still serve as a protective buffer for Generation Z's mental health. However, if they are to change the loneliness crisis, city planning and urban policies need to change. The study recommends shifting away from hostile architecture and heavy commercialization, focusing instead on creating inclusive, publicly accessible social infrastructure.