Życie za wszelką cenę. Terapia daremna dorosłych a granice prawa i bioetyki.

W niniejszej pracy przeanalizowano dopuszczalność prawną i etyczną ograniczenia leczenia w sytuacjach bezcelowości terapeutycznej, ze szczególnym uwzględnieniem warunków, w których kontynuacja interwencji medycznej przestaje służyć interesom pacjenta. Przyjęto perspektywę interdyscyplinarną, sytuującą się na styku medycyny, bioetyki, deontologii i prawa, w celu ustalenia, kiedy powstrzymanie się od leczenia można uznać nie za porzucenie, ale za uzasadnioną modyfikację celów terapeutycznych. Badaniu poddane zostały napięcia normatywne występujące pomiędzy praktyką medyczną, prawami pacjenta, a zasadami deontologicznymi. W pierwszej części pracy poświęcono uwagę wybranym problemom definicyjnym i nadużyciom terminologicznym oraz poruszono problem uznawania sztucznego odżywiania i nawadniania za podstawowe zabiegi pielęgnacyjne. Kolejno zrekonstruowano medyczne rozumienie daremności terapeutycznej w odniesieniu do współczesnych osiągnięć technologicznych, które znacząco zmieniły tradycyjne granice między życiem, a śmiercią. W tym kontekście przeanalizowano pojęcie daremności wraz z rolą opieki paliatywnej i hospicyjnej jako alternatywnego paradygmatu terapeutycznego ukierunkowanego raczej na komfort pacjenta, niż na przedłużanie fizjologicznego życia. Podjęto również kwestię rozróżnienia stanów zaburzenia świadomości oraz rozumienia resuscytacji w znaczeniu szerokim i wąskim. Następnie zbadany został bioetyczny wymiar tego problemu poprzez porównanie etyki świętości i etyki jakości życia wraz z poddaniem badaniu zasad współczesnej bioetyki oraz relacji lekarz-pacjent w stosunku do stosowanych modeli. Dodatkową uwagę poświęcono godności, kryteriom daremności oraz kryterium najlepiej pojętego interesu. Kolejno zagadnienie zostało przeanalizowane z perspektywy regulacji prawnych i pozaprawnych ze szczególnym uwzględnieniem norm różnego rodzaju kształtujących granice możliwych interwencji i moment uznania ich za terapię daremną. Analizowane są odpowiednie przepisy prawa polskiego wraz z wybranymi standardami międzynarodowymi z uwzględnieniem rozważań na temat potencjalnej odpowiedzialności lekarzy za stosowanie bądź niestosowanie terapii o cesze daremności. Omówione zostały również prawnoetyczne kryteria stanowiące granice dopuszczalności leczenia, a w tym chociażby prawo pacjenta do odmowy oraz zasada poszanowania autonomii pacjenta i rola godności ludzkiej jako jedna z możliwych podstaw uzasadnienia ograniczenia interwencji medycznej. Na zakończenie sformułowano wnioski wynikające z poczynionych badań.

This paper argues that limiting futile medical treatment can be legally and ethically permissible, especially when continued intervention no longer serves the patient’s best interests. The analysis identifies when such limits are justified, rather than constituting abandonment. An interdisciplinary perspective was adopted, situated at the intersection of medicine, bioethics, deontology, and law, to determine when refraining from treatment can be considered not abandonment but a justified modification of therapeutic goals. The study examined the normative tensions between medical practice, patient rights, and deontological principles. The first part of the study addresses selected definitional issues and terminological abuses, also exploring the problem of recognizing artificial nutrition and hydration as basic care procedures. Subsequently, the medical understanding of therapeutic futility was reexamined in light of contemporary technological advances, which have significantly blurred the traditional boundaries between life and death. In this context, the concept of futility was analyzed alongside the role of palliative and hospice care as an alternative therapeutic paradigm focused on patient comfort rather than on prolonging physiological life. The issue of distinguishing between states of impaired consciousness and the understanding of resuscitation in both its broad and narrow senses was also addressed. Following this, the bioethical dimension of the issue is explored, comparing the ethics of sanctity and the ethics of quality of life, and analyzing the principles of contemporary bioethics and the doctor-patient relationship with regard to the models employed. Additional attention is devoted to dignity, futility criteria, and the best interest criterion. Next, the legal and non-legal regulations relevant to this issue are analyzed, with particular emphasis on various norms that define the limits of possible interventions and the point at which they are deemed futile therapy. The relevant provisions of Polish law are discussed alongside selected international standards, with consideration of the potential liability of physicians for the use or non-use of futile treatments. The legal-ethical criteria defining the limits of permissible treatment are also discussed, including the patient’s right to refuse treatment, the principle of respect for patient autonomy, and the role of human dignity as a possible ground for justifying the limitation of medical intervention. Lastly, conclusions were drawn from the research.