Świadomość historyczna Mikołaja Trąby w świetle jego zeznań podczas procesu poznańsko-krakowskiego (1422-1423)

Autor koncentruje się na analizie zeznań Mikołaja Trąby udzielonych podczas procesu poznańsko-krakowskiego (1422-1423) w celu przedstawienia jego świadomości historycznej. Została ona zdefiniowana jako sposób doboru źródeł wiedzy i interpretacji informacji historycznych w kontekście tożsamości danej jednostki oraz aktualnych dla niej problemów i wydarzeń. Praca dzieli się na część wstępną, dwa główne rozdziały i podsumowanie. W części wstępnej rozpatrywany jest stan badań nad świadomością historyczną w późnośredniowiecznej Polsce, najważniejsze zagadnienia, tło historyczne i życiorys Mikołaja Trąby. Pierwszy rozdział poświęcony został treściom historycznym, które zostały przekazane przez świadka w odpowiedzi na artykuły oskarżenia. Poszczególne zagadnienia historyczne zostały omówione w porządku chronologicznym. W drugim rozdziale zostały poddane analizie źródła wiedzy, na które powołał się Mikołaj Trąba. Podzielone zostały na osobiste obserwacje, relacje ustne i źródła pisane. W pracy ukazany został stan wiedzy historycznej Mikołaja Trąby oraz sposób interpretowania jej w kontekście współczesnych mu problemów, wśród których głównym było wykazanie praw króla Polski do spornych ziem zajmowanych przez Zakon Krzyżacki. Ponadto przedstawione i poddane analizie zostały źródła wiedzy, na które powoływał się Mikołaj Trąba. Ich analiza umożliwiła wskazanie środowiska, które współtworzył Mikołaj Trąba oraz sposób kreowania jego wizji przeszłości. Analiza wykazała, że wiedza historyczna Mikołaja Trąby była wybrakowana i w znacznej mierze uzależniona od przedstawianej mu treści artykułów oskarżenia. Wielokrotnie ograniczał się do potwierdzania ich prawdziwości, bądź powtarzania ich treści. Przekazał on jednak obszerne informacje na temat koronacji Bolesława Chrobrego, okoliczności objęcia rządów na Pomorzu Wschodnim przez Władysława Łokietka oraz o odbiorze traktatu kaliskiego z 1343 r. wśród polskiego możnowładztwa, które wykraczały poza treść artykułów. Przekazane przez niego informacje i sposób ich interpretacji współgrał z polskim programem rewindykacyjnym spornych ziem w czasach Władysława Jagiełły, co było spowodowane, że sam świadek współtworzył środowisko odpowiedzialne za stworzenie i realizowanie tej polityki.

The author focuses on an analysis of the testimony given by Mikołaj Trąba during the Poznań–Kraków trial (1422–1423) in order to present his historical awareness. This has been defined as the manner in which sources of knowledge are selected and historical information is interpreted in the context of an individual’s identity and the issues and events relevant to them. The work is divided into an introduction, two main chapters and a conclusion. The introduction examines the state of research on historical awareness in late medieval Poland, the most important phrases, the historical background and the biography of Mikołaj Trąba. The first chapter is devoted to the historical accounts provided by the witness in response to the articles of accusation. Individual historical issues are discussed in chronological order. The second chapter analyses the sources of knowledge cited by Mikołaj Trąba. These are divided into personal observations, oral accounts and written sources. This study examines the extent of Mikołaj Trąba’s historical knowledge and the way in which he interpreted it in the context of the issues of his time, the primary one being to demonstrate the Polish king’s claim to the disputed lands occupied by the Teutonic Order. Furthermore, the sources of knowledge relied upon by Mikołaj Trąba are presented and analysed. This analysis has made it possible to indicate the social environment of which Mikołaj Trąba was a part, as well as the manner in which he constructed his vision of the past. The analysis revealed that Mikołaj Trąba’s historical knowledge was patchy and largely dependent on the content of the articles of accusation presented to him. On numerous occasions, he confined himself to confirming their veracity or repeating their content. However, he provided extensive information on the coronation of Bolesław Chrobry, the circumstances surrounding Władysław Łokietek’s accession to power in Eastern Pomerania, and the reception of the Treaty of Kalisz of 1343 amongst the Polish nobility, which went beyond the content of the articles. The information he provided and the way he interpreted it were in line with the Polish programme of reclaiming disputed territories during the reign of Władysław Jagiełło, which was due to the fact that the witness himself was part of the circle responsible for devising and implementing this policy.