Rozwój kompetencji społecznych u dzieci w wieku przedszkolnym w rodzinie pełnej i niepełnej: Analiza porównawcza

Głównym celem niniejszej pracy magisterskiej było wskazanie zarówno podobieństw, jak i różnic w zachowaniach społecznych dzieci wychowywanych w rodzinach pełnych i niepełnych, ze szczególnym uwzględnieniem ich zdolności do budowania relacji z rówieśnikami, współpracy w grupie, komunikacji interpersonalnej oraz radzenia sobie w sytuacjach wymagających adaptacji i samodzielności. Kompetencje społeczne, rozumiane jako umiejętności warunkujące prawidłowe funkcjonowanie jednostki w środowisku społecznym, są fundamentem rozwoju dziecka i powinny być wspierane już od najwcześniejszych lat życia. Praca składa się z części teoretycznej i empirycznej. W części teoretycznej omówiono pojęcie kompetencji społecznych, rozwój społeczny dziecka w wieku przedszkolnym oraz znaczenie rodziny – pełnej i niepełnej – jako podstawowego środowiska wychowawczego. Podkreślono rolę rodziny w przekazywaniu wzorców i kształtowaniu umiejętności potrzebnych do funkcjonowania w grupie rówieśniczej. Część badawcza miała charakter empiryczny i została przeprowadzona metodą sondażu diagnostycznego, z wykorzystaniem kwestionariusza ankiety skierowanego do rodziców dzieci w wieku przedszkolnym. W badaniu uczestniczyło 62 rodziców: 41 z rodzin pełnych i 21 z rodzin niepełnych. Uzyskane wyniki pozwoliły porównać opinie rodziców na temat kompetencji społecznych ich dzieci w obszarze współpracy, dzielenia się, komunikacji, wyrażania emocji i empatii. Analiza danych wykazała, że dzieci z rodzin pełnych częściej prezentują stabilne umiejętności współpracy i dzielenia się, co sprzyja budowaniu pozytywnych relacji z rówieśnikami. W rodzinach niepełnych natomiast częściej wskazywano na trudności w wyrażaniu emocji i okazywaniu empatii, a także większą zmienność zachowań społecznych. Różnice te potwierdzają, że struktura rodziny może mieć istotny wpływ na kształtowanie się kompetencji społecznych. Wnioski płynące z badań podkreślają konieczność szczególnego wspierania dzieci z rodzin niepełnych zarówno w środowisku domowym, jak i instytucjonalnym. Szczególna rola przypada nauczycielom wychowania przedszkolnego, którzy poprzez odpowiednio dobrane działania dydaktyczno-wychowawcze mogą kompensować ewentualne braki, wspierać rozwój emocjonalny i społeczny oraz stwarzać okazje do nabywania i wzmacniania kompetencji społecznych.

The main objective of this master's thesis was to identify both similarities and differences in the social behaviors of children raised in complete and incomplete families, with particular emphasis on their ability to build peer relationships, cooperate in a group, engage in interpersonal communication, and cope with situations requiring adaptation and independence. Social competences, understood as the abilities that determine an individual's proper functioning within a social environment, constitute the foundation of a child’s development and should be supported from the earliest years of life. The thesis is divided into theoretical and empirical sections. The theoretical part discusses the concept of social competences, the social development of preschool children, and the significance of the family—both complete and incomplete—as the primary educational environment. It highlights the family’s role in transmitting behavioral patterns and shaping the skills necessary for functioning within a peer group. The empirical part of the study was carried out using the diagnostic survey method, with a questionnaire administered to parents of preschool children. A total of 62 parents participated: 41 from complete families and 21 from single-parent families. The collected data enabled a comparison of parents’ opinions regarding their children’s social competences in the areas of cooperation, sharing, communication, emotional expression, and empathy. The analysis of the data revealed that children from complete families more frequently demonstrated stable cooperation and sharing skills, which facilitated the building of positive peer relationships. In contrast, parents from single-parent families more often reported difficulties in emotional expression and empathy, as well as greater variability in social behaviors. These findings confirm that family structure can significantly influence the development of social competences. The conclusions of the study highlight the need to provide targeted support for children from single-parent families, both within the home and in institutional settings. Preschool teachers play a particularly important role in this process, as they can help compensate for potential deficits, foster emotional and social development, and create opportunities to acquire and strengthen social competences through appropriately designed educational activities.