Transformacja polskiego systemu ubezpieczeń społecznych w latach 1918 -1934

Przedmiotem pracy jest prawo ubezpieczeń społecznych w II Rzeczypospolitej Polskiej, a w  szczególności proces kształtowania jednolitego systemu zabezpieczenia społecznego po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r. Przedstawione zostały w niej działania ustawodawcze zmierzające do unifikacji i kodyfikacji przepisów obowiązujących wcześniej na terenach poszczególnych zaborów, a także ocena znaczenia ustawy z dnia 28 marca 1933 r. o  ubezpieczeniu społecznym dla rozwoju współczesnego systemu ubezpieczeń społecznych.

W pracy scharakteryzowano rozwiązania prawne wynikające z ustawodawstwa niemieckiego, austriackiego i rosyjskiego, funkcjonujące na ziemiach polskich przed odzyskaniem niepodległości. Zaprezentowano również proces tworzenia polskiego systemu ubezpieczeń społecznych w latach 1918 r. -1933 r., obejmujący regulacje dotyczące ubezpieczenia chorobowego, wypadkowego, emerytalnego oraz zabezpieczenia na wypadek bezrobocia. Szczególną uwagę poświęcono działalności Kas Chorych, organizacji instytucji ubezpieczeniowych oraz stopniowemu rozszerzaniu zakresu ochrony ubezpieczeniowej na kolejne grupy społeczne.

Kluczową część pracy stanowi analiza ustawy z dnia 28 marca 1933 r. o ubezpieczeniu społecznym, zwanej ustawą scaleniową. Akt ten uporządkował rozproszone regulacje prawne i stworzył podstawy jednolitego systemu ubezpieczeń społecznych obowiązującego na terytorium całego państwa. Omówiono również utworzenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w 1934 r. oraz jego znaczenie dla organizacji systemu ubezpieczeń. W ostatnim rozdziale dokonano porównania rozwiązań przyjętych w ustawie scaleniowej z regulacjami obowiązującymi po reformie systemu ubezpieczeń społecznych przeprowadzonej w 1998 r.. Wiele podstawowych założeń wypracowanych w okresie międzywojennym zachowało aktualność i znajduje odzwierciedlenie we współczesnym systemie ubezpieczeń społecznych. Dotyczy to przede wszystkim obowiązkowego charakteru ubezpieczeń społecznych, sposobu finansowania systemu oraz instytucjonalnej roli Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jednocześnie współczesne rozwiązania zostały dostosowane do zmieniających się warunków społecznych, gospodarczych i demograficznych.

Praca ukazuje, że proces unifikacji prawa ubezpieczeń społecznych w II Rzeczypospolitej miał fundamentalne znaczenie dla rozwoju polskiego systemu zabezpieczenia społecznego, a część wypracowanych wówczas rozwiązań funkcjonuje w zmienionej formie do dziś.

The subject of this thesis is social security law in the Second Polish Republic, with particular emphasis on the process of creating a unified social security system after Poland regained independence in 1918. The thesis presents legislative efforts aimed at the unification and codification of regulations previously applicable in the territories of the former partitions and evaluates the significance of the Social Insurance Act of 28 March 1933 for the development of the contemporary social security system.

The study characterises legal solutions derived from German, Austrian and Russian legislation that were in force in the Polish territories before independence. It also discusses the process of building the Polish social security system between 1918 and 1933, including regulations concerning sickness insurance, accident insurance, pension insurance and unemployment protection. Particular attention is paid to the activities of the Sickness Funds, the organisation of insurance institutions and the gradual extension of insurance coverage to successive social groups.

A key part of the thesis is the analysis of the Social Insurance Act of 28 March 1933, commonly referred to as the Consolidation Act. This legislation organised previously fragmented legal regulations and established the foundations of a unified social security system applicable throughout the entire territory of the state. The thesis also discusses the establishment of the Social Insurance Institution (ZUS) in 1934 and its importance for the organisation of the insurance system.

The final chapter compares the solutions adopted in the Consolidation Act with the regulations introduced following the reform of the social security system carried out in 1998. Many of the fundamental principles developed during the interwar period have remained relevant and are reflected in the contemporary social security system. This applies in particular to the compulsory nature of social insurance, the method of financing the system and the institutional role of the Social Insurance Institution. At the same time, modern solutions have been adapted to changing social, economic and demographic conditions.

The thesis demonstrates that the process of unifying social security law in the Second Polish Republic was of fundamental importance for the development of the Polish social security system and that some of the solutions developed during that period continue to function, in modified form, to this day.