Ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym - analiza przesłanek i orzecznictwa

Przedmiotem pracy jest analiza instytucji ustalenia nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym w polskim prawie rodzinnym, a także ocena jej funkcjonowania w praktyce orzeczniczej. Zasadniczym celem jest ukazanie, w jaki sposób ustawodawca oraz sądy odpowiadają na problematykę sprawiedliwego podziału dorobku małżeńskiego w sytuacjach, gdy zasada równych udziałów nie znajduje pełnego uzasadnienia. Punktem wyjścia rozważań jest omówienie historycznego rozwoju regulacji dotyczących stosunków majątkowych między małżonkami – od rozwiązań międzywojennych, przez dekret z 1946 r. i Kodeks rodzinny z 1950 r., aż po obecnie obowiązujący Kodeks rodzinny i opiekuńczy z 1964 r. Przedstawiono oraz szczegółowo omówiono przesłanki ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym, tj. istnienie „ważnych powodów” oraz stopień przyczyniania się małżonków do powstania tego majątku. Analiza koncentruje się na sposobie rozumienia tych nieostrych i niedookreślonych pojęć w praktyce orzeczniczej i doktrynie oraz zbadaniu, jakie okoliczności faktyczne mogą uzasadniać odstępstwo od zasady równych udziałów w majątku wspólnym. W pracy dokonano także analizy tendencji oraz linii orzeczniczych na podstawie wybranych orzeczeń Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych, wskazując zarówno tendencje dominujące, jak i przykłady rozbieżności interpretacyjnych. Rozważono również kwestie procesowe i dowodowe, które pojawiają się w praktyce w związku z ustalaniem nierównych udziałów. W zakończeniu podjęto refleksję czy przesłanki przewidziane w art. 43 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie zostały sformułowane zbyt ogólnie oraz czy sądy nie powinny częściej korzystać z tej instytucji, aby w większym stopniu realizować zasadę sprawiedliwości w małżeńskich stosunkach majątkowych.

The subject of this thesis is an analysis of the institution of determining unequal shares of spouses in the joint property under Polish family law, as well as an evaluation of its functioning in judicial practice. The primary objective is to demonstrate how the legislator and the courts address the issue of a fair distribution of marital assets in situations where the principle of equal shares is not fully justified. The starting point of the considerations is an overview of the historical development of regulations concerning matrimonial property relations—from the interwar solutions, through the Decree of 1946 and the Family Code of 1950, up to the currently binding Family and Guardianship Code of 1964. The thesis presents and thoroughly discusses the premises for determining unequal shares in joint property, namely the existence of “important reasons” and the extent to which each spouse has contributed to the accumulation of that property. The analysis focuses on how these vague and indeterminate concepts are understood in judicial practice and legal doctrine, as well as on identifying factual circumstances that may justify a departure from the principle of equal shares in joint property. The study also examines tendencies and lines of case law based on selected rulings of the Polish Supreme Court and common courts, pointing to both dominant trends and examples of interpretative divergences. Procedural and evidentiary issues arising in practice in connection with the determination of unequal shares are also considered. Finally, the thesis reflects on whether the premises set forth in Article 43 § 2 of the Family and Guardianship Code have been formulated in terms that are too general, and whether the courts should more frequently resort to this institution in order to more fully realize the principle of justice in matrimonial property relations.