Film jako narzędzie i świadectwo przemian: propaganda socrealizmu i wolność twórcza Polskiej Szkoły Filmowej (1945-1961)

Praca poświęcona jest analizie polskiego kina jako medium wykorzystywanego do celówpropagandowych oraz jako świadectwa przemian społeczno-politycznych w Polsce w latach 1945–1961. Ukazano, w jaki sposób film był używany zarówno jako narzędzie politycznej manipulacji w okresie socrealizmu, jak i jako wyraz dążeń artystycznych i wolnościowych w ramach Polskiej Szkoły Filmowej. Przedstawiono rozwój kinematografii jako formy przekazu i jej siłę oddziaływania, odwołując się do początków filmu w Europie i Stanach Zjednoczonych. Szczególną uwagę poświęcono definicjom i mechanizmom propagandy, ukazując, jak wielką rolę odegrała w XX wieku – zarówno w wymiarze politycznym, jak i społecznym. Skoncentrowano się na procesie nacjonalizacji polskiej kinematografii oraz na mechanizmach wdrażania ideologii socrealistycznej. Praca podkreśla znaczenie filmu nie tylko jako formy artystycznej, ale również jako źródła wiedzy o społeczeństwie, polityce i kulturze. Pokazuje, że w analizowanym okresie kino było nie tylko lustrem odbijającym rzeczywistość, ale również narzędziem aktywnego jej kształtowania.

This thesis is dedicated to the analysis of Polish cinema as a medium used for propaganda purposes and as a reflection of socio-political changes in Poland between 1945 and 1961. It demonstrates how film was employed both as a tool of political manipulation during the period of socialist realism and as an expression of artistic and libertarian aspirations within the framework of the Polish Film School. The development of cinematography as a means of communication and its powerful impact is presented, with references to the early days of film in Europe and the United States. Particular attention is given to the definitions and mechanisms of propaganda, highlighting the significant role it played in the 20th century—both politically and socially. The study focuses on the process of the nationalization of Polish cinematography and the mechanisms used to implement socialist realist ideology. It emphasizes the importance of film not only as an art form but also as a source of knowledge about society, politics, and culture. It shows that during the analyzed period, cinema was not only a mirror reflecting reality but also a tool actively shaping it.