Muzyka wokalno-instrumentalna w klasztorach cystersów prowincji śląskiej (1651-1810)

W niniejszej rozprawie przedstawiono kulturę muzyczną i praktykę muzyki wokalno-instrumentalnej w czasie funkcjonowania prowincji śląskiej zakonu (1651–1810). Głównym przedmiotem moich badań jest kultywowana w 6 klasztorach (Lubiążu, Henrykowie, Kamieńcu, Jemielnicy, Rudach i Trzebnicy) tradycja muzyki wokalno-instrumentalnej, która współistniała z repertuarem chorałowym, a w zarysowanych ramach czasowych stanowiła dające się jasno wyodrębnić zjawisko artystyczne. Intensywny rozwój muzyki wokalno-instrumentalnej w klasztorach cysterskich na Śląsku, udokumentowany źródłami muzycznymi i pozamuzycznymi przypada na 2 poł. XVII wieku, to jest na czas stabilizacji ekonomicznej po zakończeniem wojny trzydziestoletniej (1648 rok). W tym czasie klasztorom i kościołom nadano nowy barokowy wystrój. W 2 poł. XVII wieku kapituła generalna cystersów sprzeciwiała się muzyce wokalno-instrumentalnej w liturgii, jednak opat Bernard Rosa, wikariusz generalny prowincji, wydał w 1683 roku zgodę na jej udział podczas liturgii. Na skutek tego zarządzenia we wszystkich klasztorach męskich wprowadzono także nowy klasztorny urząd – regensa chóru figuralnego, który odpowiadał za muzykę wokalno-instrumentalną. Muzyka wokalno-instrumentalna wykonywana była jednak nie tylko w kontekście liturgicznym; w odróżnieniu od chorału gregoriańskiego nierzadko wykraczała także poza domenę liturgii. Obecna była więc również przy takich okazjach życia monastycznego, jak pozaliturgiczne modlitwy i nabożeństwa, uroczystości okolicznościowe istotne dla wspólnoty zakonnej, takie jak imieniny przełożonych, instalacje opata na urzędzie, konsekracje świątyń, kaplic czy figur świętych sytuowanych w obrębie klasztoru. Towarzyszyła również rekreacji zakonnej oraz wizytom gości. Znaczną część niniejszej pracy poświęcono na systematyczne opisanie repertuaru wokalno-instrumentalnego; ukazanego jednak zawsze w powiązaniu z jego funkcją. Do szczególnie cennych osiągnięć należy zidentyfikowanie (w oparciu o krytykę zewnętrzną zachowanych druków muzycznych, w tym badanie opraw i identyfikację superekslibrisów inicjałowych) utworów wykonywanych w 2 poł. XVII wieku w Henrykowie, a także wskazanie repertuaru z pierwszych dekad XVIII wieku wykonywanych w Lubiążu i Kamieńcu w oparciu o krytykę źródeł rękopiśmiennych. W rozprawie podjęto również rozważania na temat sposobów pozyskiwania repertuaru i wskazano możliwe drogi jego transmisji. Kolejnymi badanymi przeze mnie zagadnieniami były klasztorne urzędy związane z muzyką i konkretne osoby pełniące te funkcje. W toku badań udało się znacząco powiększyć wykaz osób związanych z wykonywaniem muzyki w klasztorach cystersów na Śląsku, zweryfikowano też wiele danych w biogramach postaci już opisanych w literaturze przedmiotu. Efektem tych badań jest słownik postaci związanych z muzyką w klasztorach cystersów na Śląsku. Nowe ustalenia przyniosły również badania nad instrumentarium kapel klasztornych. W oparciu o dostępne źródła stwierdzono, że do zespołów o bardzo długiej tradycji zaliczyć możemy te działające w Krzeszowie, Henrykowie i Lubiążu. Do rekonstrukcji klasztornego instrumentarium wykorzystano nowo odkryte rękopisy muzyczne (Kamieniec, Lubiąż) oraz źródła narracyjne dotychczas niewykorzystywane w badaniach muzykologicznych (np. diariusz z Rud). Podstawowym zasobem źródeł do badań nad kulturą muzyczną cystersów są muzykalia przechowywane obecnie w Gabinecie Zbiorów Muzycznych Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie; zostały one systematycznie opisane w katalogu rękopisów muzycznych oraz w wykazie druków muzycznych.