Potencjał emancypacyjny retellingów baśni o Kopciuszku na przykładzie literatury Young Adult. Cinder Marissy Meyer i Cinderella is dead Kalynn Bayron

Literaturę dla dzieci i młodzieży aż do XX wieku określano mianem „czwartej literatury”. Uznawano ją za gorszą, nieangażującą i ubogą artystycznie, a autorów tego typu tekstów traktowano z lekkim pobłażaniem. Dziś jednak dzieła kierowane do adolescentów świecą triumfy – pozycje takie jak Percy Jackson Ricka Riordana czy Baśniobór Brandona Mulla nie schodzą z list bestsellerów. W ostatnich dekadach popularność zyskała także literatura Young Adult, to jest dla młodych dorosłych. Wykształciła się jako odłam literatury młodzieżowej i sama stała się pełnoprawną kategorią literacką. Dla osób wkraczających w dorosłość pełni ona zarówno funkcję rozrywkową, jak i tożsamościowotwórczą. Jako że porusza kwestie płci, seksualności, relacji międzyludzkich czy nierówności społecznych jest przestrzenią refleksji nad własnym miejscem w świecie. Stanowi narzędzie do przekształcania świadomości społecznej oraz budowania całkiem nowych, bardziej inkluzywnych narracji. W tym celu chętnie sięga po dobrze znane historie – mity, baśnie czy legendy – i na zasadach renarracji, rewritingu czy retellingu dostosowuje je do współczesnej wrażliwości oraz aktualnych problemów społecznych. Dobrym przykładem tego rodzaju działań zdają się zwłaszcza reinterpretacje baśni o Kopciuszku – w tym Cinder Marissy Meyer oraz Cinderella is dead Kalynn Bayron. Pierwszy z utworów przenosi tradycyjną historię do futurystycznego Pekinu, a samą półsierotę czyni cyborgiem. Jej losy stają się historią o wykluczeniu, dyskryminacji oraz walce o równość. Cinderella is dead natomiast z perspektywy Sophii Grimmins (czarnej, homoseksualnej nastolatki) przedstawia dystopijny świat, w którym różnice między płciami wykorzystywane są do stworzenia systemu opresji. W tej narracji baśń o Kopciuszku nie jest niewinną opowieścią o spełnieniu marzeń i nagrodzie za ciężką pracę – legitymizuje ona przemoc oraz kontrolę nad kobietami. Obie powieści są swego rodzaju manifestami przeciwko utrwalonym wzorcom kulturowym. Redefiniują pojęcia płci, władzy i seksualności, a także proponują nowe modele tożsamości i sprawczości. Przekazują wartości, które mają wpłynąć na zmianę rzeczywistości. Retelling staje się dla nich formą literackiego oporu – przestrzenią, w której młodzi mogą wykształcić empatię oraz dostrzec nadzieję na wolność i sprawiedliwość społeczną.

Until the 20th century, literature for children and adolescents was often referred to as “fourth literature.” It was considered inferior, lacking engagement and artistic value, and its authors were frequently regarded with a certain degree of condescension. Today, however, works aimed at adolescent readers enjoy immense popularity – titles such as Percy Jackson by Rick Riordan or Fablehaven by Brandon Mull consistently top bestseller lists. In recent decades, the genre known as Young Adult literature has also gained significant prominence. Emerging as a branch of adolescent literature, it has evolved into a fully recognized literary category in its own right. For individuals transitioning into adulthood, it serves both an entertaining and identity-forming function. Addressing themes of gender, sexuality, interpersonal relationships, and social inequality, it provides a space for reflection on one’s place in the world. It has become a tool for reshaping social consciousness and constructing new, more inclusive narratives. To this end, Young Adult literature often draws upon well-known stories – myths, fairy tales, and legends – employing techniques such as renarration, rewriting, or retelling to adapt them to contemporary sensibilities and current social issues. A particularly telling example of such literary strategies can be found in reinterpretations of the Cinderella fairy tale – most notably Cinder by Marissa Meyer and Cinderella is Dead by Kalynn Bayron. The former transposes the traditional story to a futuristic Beijing, transforming the semi-orphaned heroine into a cyborg. Her narrative becomes a story of exclusion, discrimination, and the fight for equality. Cinderella is Dead, on the other hand, offers the perspective of Sophia Grimmins – a Black, homosexual teenager – who inhabits a dystopian world where gender differences are exploited to sustain a system of oppression. In this narrative, the Cinderella tale is no longer an innocent story about dreams coming true and rewards for hard work; rather, it legitimizes violence and the control of women. Both novels function as a kind of manifesto against entrenched cultural norms. They redefine concepts of gender, power, and sexuality, while also proposing new models of identity and agency. They convey values aimed at transforming reality. In this context, retelling becomes a form of literary resistance – a space in which young readers can cultivate empathy and perceive hope for freedom and social justice.