Zakres obowiązku odszkodowawczego zakładu ubezpieczeń z tytułu umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej

Przedmiotem pracy jest analiza zakresu obowiązku odszkodowawczego ubezpieczyciela z tytułu umowy ubezpieczenia OC przez pryzmat zasad ogólnych prawa odszkodowawczego. Z uwagi na pewne szczególne przesłanki tej odpowiedzialności oraz rolę woli stron w mniejszym stopniu realizowana jest funkcja kompensacyjna. Sama odpowiedzialność ma jednak charakter odszkodowawczy i z uwagi na akcesoryjność ubezpieczenia OC co do zasady zastosowanie znajdują ogólne reguły prawa odszkodowawczego. Stosunek z udziałem ubezpieczyciela jest zawisły od stosunku z udziałem ubezpieczonego. Reguła ta doznaje jednak wyjątków, gdyż owa zależność nie ma charakteru każdoczesnego. Jednym z najważniejszych, przyjmowanych w praktyce orzeczniczej i piśmiennictwie wyjątków od zasad ogólnych jest stosowanie tzw. metody kosztorysowej i restytucji pieniężnej. W konsekwencji uznaje się, że obowiązek odszkodowawczy ubezpieczyciela obejmuje świadczenie nieponiesionych kosztów przywrócenia uszkodzonego dobra do stanu poprzedniego. Założenie to jest dogmatycznie nie do przyjęcia. Stopniowo odchodzi od niego również Sąd Najwyższy. Coraz częściej przyjmuje bowiem, że poszkodowany nie może żądać restytucji pieniężnej, jeżeli reparacja uszkodzonego dobra jest niemożliwa w chwili zamknięcia rozprawy. Żadna z proponowanych koncepcji lokaty takiej postaci świadczenia odszkodowawczego nie przekonuje. Restytucja pieniężna jest nie do pogodzenia z zasadami ogólnymi prawa odszkodowawczego. Jej stosowanie nie może być uzasadnione ani normami szczególnymi, które dotyczą ubezpieczenia OC, ani celami lub charakterem tego ubezpieczenia. Przeciwnie, zasada akcesoryjności ubezpieczenia przemawia za odrzuceniem tej koncepcji a limine. Z systemowego punktu widzenia jest to rozwiązanie niesatysfakcjonujące, lecz zmienić to może jedynie interwencja ustawodawcy – nie wykładnia obowiązujących przepisów. De lege lata jeżeli poszkodowany wystąpi o restytucję naturalną przeciw ubezpieczonemu, ten drugi będzie mógł żądać od ubezpieczyciela „antycypacyjnego” świadczenia regresowego. Zasadniczą wadą tego rozwiązania jest jednak konieczność angażowania wszystkich trzech podmiotów. Ponadto możliwe jest rozliczenie z sumy otrzymanej tytułem pokrycia hipotetycznych kosztów na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Taki stan rzeczy nie przystaje jednak do stosunków ubezpieczeniowych.

The subject of this thesis is the analysis of the scope of the insurer's compensation obligation under a third-party liability insurance contract through the lens of the general principles of compensation law. Due to certain specific prerequisites of this liability and the role of the parties' contractual freedom, the compensatory function is implemented to a lesser extent. However, the liability itself is of a compensatory nature, and due to the accessory character of third-party liability insurance, general rules of compensation law apply in principle. The legal relationship involving the insurer is contingent upon the legal relationship involving the insured. This rule, however, is subject to exceptions, as this dependency is not absolute in terms of the influence of the post-damage events on the compensation obligation. One of the most important exceptions to the general principles of compensation law, adopted in judicial practice and legal literature, is the application of the so-called estimation method and pecuniary restitution. Consequently, it is recognized that the insurer's liability for damages covers the provision of unexpressed costs of restoring the damaged property to its previous state. This assumption is dogmatically unacceptable. The Supreme Court is also gradually departing from it, increasingly holding that the injured party cannot demand pecuniary restitution if the reparation of the damaged property is impossible at the time the trial is closed. None of the proposed concepts regarding the placement of such a form of compensatory performance is convincing. Pecuniary restitution is incompatible with the general principles of compensation law. Its application cannot be justified either by specific norms concerning third-party liability insurance or by the goals or nature of such insurance. On the contrary, the principle of the accessory nature of insurance should be the basis for rejecting this concept a limine. From a systemic point of view, this solution is unsatisfactory, but this can only be altered by legislative intervention – not by the interpretation of existing regulations. De lege lata, if the injured party claims natural restitution against the insured, the latter will be entitled to demand an anticipatory recourse payment from the insurer. The fundamental flaw of this solution, however, is the necessity of involving all three parties. Furthermore, it is possible to settle the amount received for covering hypothetical costs on the basis of the provisions on unjust enrichment. Such a state of affairs, however, does not conform to the nature of insurance relations.