Figure del tempo ciclico nella Sardegna letteraria: natura e femminilità in Canne al vento di Grazia Deledda e Diario di una maestrina di Maria Giacobbe

Celem niniejszej pracy jest dogłębna interpretacja wpływu konceptu kobiecości oraz natury na zrozumienie literackiego czasu cyklicznego, niezwykle popularnego w twórczości sardyńskiej. Analizę przeprowadzono na podstawie dwóch dwudziestowiecznych powieści autorstwa sardyńskich pisarek, to znaczy Canne al vento noblistki Grazii Deleddy oraz Diario di una maestrina Marii Giacobbe, posługując się również definicją cykliczności oraz „obiektów mitycznych” stworzoną przez filozofa i historyka Mirceę Eliadego, opisaną w jego utworze Mit wiecznego powrotu. Z badania wynika, że istota natury w kulturze Sardynii oraz przystosowanie społeczne, jakie wiąże się z elementem „kobiecości” tradycyjnej, mają realne odzwierciedlenie w wyborze czasu oraz struktury cyklicznej jako głównego i fundamentalnego komponentu utworów, a ponadto znacznie przyczyniają się do sposobu przedstawienia w nich postaci kobiecych. Praca ta podkreśla także znaczące różnice, jakie pojawiają się w utworach, między innymi w zakresie emocjonalnej i literackiej reakcji pisarek, głównie pod postacią ich bohaterów, na czas oraz cykliczność samą w sobie, a także konsekwencje tego w obrębie aspektu fabuły.

The aim of this work is to provide an in-depth interpretation of the influence of the concept of femininity and nature on the understanding of literary cyclical time, which is used frequently in Sardinian literature. The analysis was based on two twentieth-century novels by Sardinian writers, namely Canne al vento by Nobel Prize winner Grazia Deledda and Diario di una maestrina by Maria Giacobbe, using the definition of cyclicality and “mythical objects” created by the philosopher and historian Mircea Eliade, described in his work Mit wieczego powrotu. The study shows that the essence of nature in Sardinian culture and the social adaptation associated with the element of traditional “femininity” are actually reflected in the choice of literary time and cyclical structure as the main and fundamental component of the works, and furthermore contribute significantly to the way female characters are presented in them. This work also highlights the significant differences that appear in the novels, including in the emotional and literary response of the writers, mainly in the form of their characters, to time and cyclicality in itself, as well as the consequences of this within the plot aspect.

L’obiettivo del presente lavoro è analizzare il rapporto tra temporalità ciclica, femminilità e natura in Canne al vento di Grazia Deledda e Diario di una maestrina di Maria Giacobbe. La ricerca si basa principalmente sulla teoria dell’“eterno ritorno” di Mircea Eliade, integrata con riflessioni sulla soggettività femminile e sul rapporto tra la donna e l’ambiente naturale. L’analisi dimostra che, in entrambe le opere, la ciclicità costituisce una struttura narrativa fondamentale, strettamente legata alla rappresentazione della Sardegna e dei suoi ritmi naturali. La natura assume infatti il ruolo di matrice della temporalità, influenzando la costruzione dei personaggi e l’organizzazione della storia. La tesi evidenzia inoltre una significativa differenza tra le due autrici: in Canne al vento la ciclicità è associata al destino, alla colpa e al ritorno del passato, mentre in Diario di una maestrina assume una funzione formativa e generazionale. Attraverso prospettive differenti, Deledda e Giacobbe propongono due rappresentazioni complementari del tempo ciclico profondamente radicate nella realtà culturale e naturale della Sardegna.