Zarządzanie informacją i przekaz medialny podczas epidemii ospy prawdziwej we Wrocławiu w 1963 r.

Epidemia ospy prawdziwej we Wrocławiu trwała od lipca do września 1963 roku i była jedną z najgroźniejszych epidemii w powojennej Polsce. Latem 1963 roku na ospę zachorowało 99 osób, zmarło 7, a życie społeczeństwa Wrocławia na 95 dni całkowicie podporządkowane zostało walce z zarazą. Zgodnie z danymi zawartymi w dokumentacji poświęconej akcji przeciwepidemicznej zachowanej Instytucie Pamięci Narodowej, w czasie epidemii zaszczepiono 8 200 000 osób, zainicjowano 19 szpitali ospowych i 46 izolatoriów na terenie całego kraju. W akcję zwalczania wirusa variola vera zaangażowano tysiące pracowników służby zdrowia, wojska i Milicji Obywatelskiej. Kluczowym wyróżnikiem wrocławskiej epidemii było spontaniczne ukonstytuowanie się Rady Przeciwepidemicznej – grupy złożonej z lekarzy i przedstawicieli instytucji związanych z zarządzaniem sanitarnym, która przez cały okres trwania epidemii strategicznie zarządzała akcją przeciwepidemiczną, w tym m.in. działalnością szpitali ospowych, izolatoriów, wytycznymi dla społeczeństwa i akcją szczepień. Co szczególnie istotne z punktu widzenia rozprawy, w obszarze zarządzania Rady Przeciwepidemicznej, było zarządzanie mediami. Przez cały okres epidemii, Rada Przeciwepidemiczna miała wpływ na treść komunikatów prasowych publikowanych w prasie, radiu i telewizji, niekiedy je redagując. W efekcie media stały się latem 1963 roku jednym z istotniejszych filarów zarządzania akcją przeciwepidemiczną. Nadrzędnym celem rozprawy było przedstawienie przejawów aktywności mediów (prasy, radia i telewizji) w czasie wrocławskiej epidemii ospy prawdziwej w 1963 roku oraz bezpośrednio po jej zakończeniu, a także zbadanie i przedstawienie systemowego sposobu zarządzania przekazem medialnym w czasie epidemii przez Radę Przeciwepidemiczną. Na potrzeby dysertacji autorka wyróżniła główną hipotezę, która następnie poddana została weryfikacji: Przekaz medialny odegrał znaczącą, zróżnicowaną rolę podczas akcji przeciwepidemicznej w czasie wrocławskiej epidemii ospy prawdziwej w 1963 roku. Hipoteza powiązana jest z roboczym założeniem, że przekaz medialny – zawartość artykułów, komunikatów i innych publikowanych w czasie zarazy materiałów, a także umiejscowienie treści, użyte sformułowania oraz częstotliwość przekazu – służyły wsparciu akcji przeciwepidemicznej i były sterowane przez Radę Przeciwepidemiczną. Analiza archiwaliów oraz treści pochodzących z prasy, radia i telewizji pozwoliła potwierdzić niniejsze przypuszczenie. Przedstawione w dysertacji efekty badania źródeł prowadzą do wniosku, że media stanowiły jeden z filarów akcji przeciwepidemicznej. W rozprawie dokonano analizy materiałów przechowywanych w Archiwum Akt Nowych (dokumentacja Głównego Wojewódzkiego Urzędu Kontroli Prasy Publikacji i Widowisk) i w Instytucie Pamięci Narodowej. Szczegółowa analiza niniejszej dokumentacji zaowocowała złożonym, unikalnym materiałem, skonfrontowanym następnie z materiałem uzyskanym w wyniku kwerendy źródeł medialnych (prasa, radio i telewizja, Polska Kronika Filmowa). Na potrzeby rozprawy przeanalizowano 21 tytułów prasowych, w których zidentyfikowane zostało 446 artykułów na temat epidemii ospy prawdziwej. Przeanalizowano „Dokumentację z dnia emisyjnego” z archiwów Telewizji Polskiej oraz Polskiego Radia Wrocław, a także wszystkie zachowane, archiwalne nagrania dźwiękowe i telewizyjne, które dotyczą wrocławskiej epidemii. Przy opracowaniu niniejszych materiałów wykorzystano metodę analizy historycznej oraz analizę zawartości mediów. Główne ramy czasowe badania wyznaczone zostały przez kluczowe dla epidemii daty – od 15 lipca 1963, gdy postawiono prawidłową diagnozę ospy prawdziwej, do 13 listopada 1963, kiedy uchwalona została Ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych, będąca klamrą spinającą historię wrocławskiej epidemii. Dysertacja składa się ze wstępu, pięciu rozdziałów, zakończenia, a także bibliografii, spisu archiwaliów, tabel i aneksu. W rozdziale pierwszym przedstawiono rys historyczny epidemii, charakterystykę wydarzeń z lata 1963 roku, a także kluczowe aspekty akcji przeciwepidemicznej – ze szczególnym akcentem postawionym na Radę Przeciwepidemiczną. Drugi rozdział został poświęcony analizie systemowego zarządzania informacją w czasie epidemii. Trzeci rozdział zawiera analizę źródeł prasowych, gdzie poszczególne podrozdziały poświęcone zostały analizie ilościowej i jakościowej publikacji. Rozdział czwarty zawiera analizę aktywności Polskiego Radia w czasie akcji przeciwepidemicznej. Piąty, ostatni rozdział dysertacji, dotyczy telewizji i filmu, a jego konstrukcja oparta została na dwóch odrębnych częściach. Pierwszy z podrozdziałów skoncentrowany został na analizie aktywności Telewizji Polskiej podczas trwania epidemii. Drugi z podrozdziałów autorka poświęciła filmowi fabularnemu pt. „Zaraza” w reżyserii Romana Załuskiego. Zakończenie rozprawy stanowi odniesienie do hipotezy głównej rozprawy, celu głównego, a także celów szczegółowych, pytań badawczych i metod badawczych, jakie zostały zastosowane podczas badania. Autorka podsumowała wyniki analizy źródeł wykonanej dla celów dysertacji oraz omówiła w sposób szczegółowy wnioski, jakie wynikają z badania. Wskazała także, że przyjęta hipoteza została potwierdzona, a cele rozprawy – zrealizowane w całości. Wartość rozprawy polega na uzupełnieniu niezagospodarowanego dotąd obszaru badawczego publikacją skoncentrowaną na aktywności mediów w czasie trwania epidemii oraz ich udziale w opanowaniu zarazy.

The smallpox epidemic in Wrocław lasted from July to September 1963 and was one of the most serious epidemics in post-war Poland. In the summer of 1963, 99 individuals contracted smallpox, seven of whom died, and for 95 days the social life of Wrocław’s population was entirely subordinated to combating the outbreak. According to documentation concerning the anti-epidemic campaign preserved in the archives of the Institute of National Remembrance, 8,200,000 people were vaccinated during the epidemic, and 19 smallpox hospitals and 46 isolation facilities were established across the country. Thousands of healthcare workers, as well as members of the military and the Citizens’ Militia, were engaged in efforts to contain the variola vera virus. A key distinguishing feature of the Wrocław epidemic was the spontaneous establishment of the Anti-Epidemic Council – a body composed of physicians and representatives of institutions responsible for sanitary governance – which strategically managed the anti-epidemic campaign throughout its duration. Its responsibilities included oversight of smallpox hospitals, isolation facilities, public guidelines, and the vaccination campaign. Of particular importance from the perspective of this dissertation was the Council’s management of the media. Throughout the epidemic, the Anti-Epidemic Council influenced the content and framing of press, radio, and television coverage, at times directly shaping or editing the materials prior to publication or broadcast. As a result, during the summer of 1963, the media became one of the central pillars of the anti-epidemic campaign. The primary objective of this dissertation is to present the manifestations of media activity (press, radio, and television) during the Wrocław smallpox epidemic of 1963 and immediately after its end, as well as to examine and describe the systemic management of media messaging by the Anti-Epidemic Council during the outbreak. For the purposes of the dissertation, the author formulated a main hypothesis, which was subsequently subjected to verification: Media messaging played a significant and multifaceted role in the anti-epidemic campaign during the 1963 Wrocław smallpox epidemic. This hypothesis is linked to the working assumption that media messaging – the content of articles, announcements, and other materials published during the outbreak, as well as their placement, wording, and frequency – served to support the anti-epidemic campaign and was steered by the Anti-Epidemic Council. An analysis of archival records and content derived from the press, radio, and television confirmed this assumption. The findings presented in the dissertation lead to the conclusion that the media constituted one of the pillars of the anti epidemic campaign. The dissertation includes an analysis of materials preserved in the Central Archives of Modern Records and in the Institute of National Remembrance. A detailed examination of these records yielded a complex and unique body of material, which was subsequently confronted with sources obtained through a comprehensive query of media content (press, radio, television, and the Polish Film Chronicle). For the purposes of the dissertation, 21 press titles were analyzed, within which 446 articles concerning the smallpox epidemic were identified. The “Broadcast Day Documentation” from the archives of Polish Television and Polish Radio Wrocław was examined, along with all preserved archival audio and television recordings related to the Wrocław epidemic. The study employed the historical analysis method and media content analysis. The principal temporal framework of the study was determined by key dates related to the epidemic – from 15 July 1963, when the correct diagnosis of smallpox was established, to 13 November 1963, when the Act on the Control of Infectious Diseases was adopted, serving as a legislative culmination of the history of the Wrocław epidemic. The dissertation consists of an introduction, five chapters, a conclusion, as well as a bibliography, a list of archival sources, tables, and an appendix. Chapter One presents a historical overview of the epidemic, a characterization of the events of the summer of 1963, and the key aspects of the anti-epidemic campaign, with particular emphasis on the Anti Epidemic Council. Chapter Two is devoted to the analysis of systemic information management during the epidemic. Chapter Three contains an analysis of press sources, with separate subchapters dedicated to the quantitative and qualitative examination of publications. Chapter Four presents an analysis of the activity of Polish Radio during the anti-epidemic campaign. The fifth and final chapter concerns television and film and is structured in two distinct parts. The first subchapter focuses on the activity of Polish Television during the epidemic. The second is devoted to the feature film Zaraza (The Plague), directed by Roman Załuski. The conclusion of the dissertation refers to the main hypothesis, the primary objective, as well as the specific objectives, research questions, and research methods applied in the study. The author summarizes the results of the source analysis conducted for the purposes of the dissertation and discusses in detail the conclusions derived from the research. She indicates that the adopted hypothesis has been confirmed and that the objectives of the dissertation have been fully achieved. The value of the dissertation lies in addressing a previously unexplored research area through a publication focused on media activity during the epidemic and on the media’s contribution to containing the outbreak.